Field trips to science centers: Teachers' perspectives, roles, and reflections
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ERAY ŞENTÜRK
Danışman: ÖMER FARUK ÖZDEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı: (1) öğretmenlerin okul dışı öğrenme ortamlarına düzenledikleri sınıf gezilerine bakış açılarını, (2) Orta Doğu Teknik Üniversitesi Bilim Merkezi'ni ziyaretleri sırasında benimsedikleri rolleri ve (3) gerçekleştirdikleri bu geziye yönelik düşüncelerini belirlemektir. Araştırmada iki farklı araştırma tasarımı, anketle tarama (N=153) ve durum çalışması (N=74), iki farklı basamakta kullanılmıştır. Birinci basamakta, öğretmenlerin okul dışı öğrenme ortamlarına düzenledikleri sınıf gezilerine bakış açıları tarama yöntemiyle araştırılmıştır. İkinci basamakta, öğretmenlerin Orta Doğu Teknik Üniversitesi Bilim Merkezi'ni ziyaretleri sırasında benimsedikleri roller ve bu geziye yönelik düşünceleri durum çalışması yöntemiyle araştırılmıştır. Çalışmaya katılan öğretmenler bilim merkezi randevu listesinden seçilmiştir. Anketle tarama için öğretmenlerden uygun olanları, durum çalışması için öğretmenler araştırmanın amacına yönelik seçilmiştir. Araştırma verileri anket, gözlemler ve yarı-yapılandırılmış görüşmelerle elde edilmiştir. Anket analizi sonucunda öğretmenlerin büyük bir çoğunluğunun sınıf gezisi ziyaretlerini öğrencileri için eğitimsel değeri oldukça yüksek deneyimler olarak değerlendirdiği tespit edilmiştir. Öğretmenlerin birçoğunun yılda ikiden fazla okul dışı öğrenme ortamlarına sınıf gezisi düzenlediği ve genellikle ziyaretlerin bilim merkezlerine gerçekleştirildiği ifade edilmiştir. Bir sınıf gezisi planlama aşamasında ise neredeyse her şeyin öğretmenler tarafından yapıldığı ve öğretmenlerin büyük bir çoğunluğunun bu durumdan şikâyetçi olmadığı tespit edilmiştir. Okul dışı öğrenme ortamının öğrencileri için ne kadar yarar sağlayacağı bilgisinin, bir sınıf gezisi planlama aşamasında öğretmenler tarafından en fazla dikkate alınan husus olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu öğrencilerin sınıf gezisi öncesinde gidilecek mekân, katılınacak program ve gezinin amacı hakkında bilgilendirilmeleri gerektiğini önermiştir. Bunun yanı sıra, öğretmenlerin birçoğu ziyaret sırasında öğrencilerini denetlemeleri ve öğrencilerin gezideki deneyimlerini kolaylaştırmaları gerektiğini önermiş olsalar da, en sık tekrarlanan önerinin öğrencilerinin bir eğitmen eşliğinde ziyareti gerçekleştirmesi gerektiği olduğu görülmüştür. Ayrıca, öğretmenler için öğrencilerden ziyaret hakkında geri bildirim almanın müfredat bağlantısı sağlamaktan ya da öğrencilerin deneyimlerini paylaşmasını sağlamaktan daha önemli olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenler zaman yetersizliğinden, ulaşım zorluğundan ve bilim merkezinin yoğun programından dolayı ODTÜ Bilim Merkezi'ni sıklıkla ziyaret edemediklerini belirtmişlerdir. Durum çalışması sonucunda, öğretmenlerin bilim merkezi ziyareti sırasında farklı roller benimsedikleri tespit edilmiştir. Bunlar öğretmenlerin, yönetici, bilgi sağlayıcı, bilgi arayıcı, öğrenmeyi kolaylaştırıcı, kaydedici, katılımcı ve ilgisiz rolleridir. Bu rollerin bazılarının farklı alt rollere de sahip olduğu belirlenmiştir (Örn. Talimat verici, dikkat çekici, kontrolcü, ricacı, teknik yardımcı ve güdüleyici rolleri yönetici rolünün alt rolleri olarak belirlenmiştir). Bunun yanı sıra, öğretmenlerin sınıf gezisinin farklı kısımlarında farklı roller benimsediği görülmüştür. Yönetici rolü en fazla grubun karşılanması ve yerleşimi kısmında görülürken, bilim merkezi eğitmenleri sunum ve gösterim yaparken öğretmenlerin daha ziyade katılımcı rolünü benimsedikleri tespit edilmiştir. Serbest zamanlarda ise öğretmenler en fazla kaydedici rolünü benimsemişlerdir. Ayrıca, öğretmenler bilim merkezinden elde ettikleri kazanımlar, bilim merkezinin alt yapısı, eğitmenler (eğitmen gösterimleri ve eğitmenlerin kişilik özellikleri), sergi üniteleri (sergi ünitelerinin tasarımları ve sürekli güncellenmeleri) ve serbest zaman hakkında düşüncelerini ifade etmişlerdir. Sonuç olarak öğretmenlerin sınıf gezilerine bakış açısına önem verilmesi gerekmektedir, çünkü öğretmenlerin bakış açıları bir sınıf gezisinin başarısını etkileyen önemli faktörler arasında yer almaktadır. Ayrıca, öğretmenler gezileri esnasında birçok farklı rolü benimsemelerine rağmen, rollerinin genellikle pasif olduğu görülmektedir. Hem öğretmen adaylarının hem de öğretmenlerin, kendi öğrencilerinin deneyimlerini kolaylaştırması bakımından bu tip okul dışı ortamlarda benimsedikleri rollerin önemi hakkında farkındalıklarının artırılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu amaçla, hem bilim merkezi eğitimcilerinin hem de öğretmen yetiştiricilerinin, öğretmenlerin bu tip ortamlarda kullanabileceği pedagojik stratejileri öğrenebileceği mesleki gelişim programları geliştirmesi gerekmektedir. Ayrıca, ODTÜ Bilim Merkezi gibi okul dışı öğrenme ortamlarının sınıf gezisi planlanırken öğretmenlerle işbirliği yapabilecekleri etkili yollar bulması gerekmektedir. Bir sınıf gezisi düzenlenirken, okul dışı öğrenme ortamlarındaki eğitimciler ve eğitmenler öğretmenlerin kendilerinden ne beklediğini, öğretmenler de kendileri tarafından yapılması beklenenleri bilmesi gerekmektedir.