Identification of source regions affecting chemical composition of atmospheric particles in Eastern Mediterranean using trajectory statistics
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: CANAN GAMZE GÜNAYDIN EMRE
Danışman: SÜLEYMAN GÜRDAL TUNCEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:oz DOĞU AKDENİZ ATMOSFERİNDEKİ PARTİKÜLLERİN KOMPOZİSYONUNU ETKİLEYEN POTANSİYEL KAYNAK BÖLGELERİNİN TRAJEKTORİ İSTATİSTİĞİ İLE BELİRLENMESİ Günaydın (Emre), Canan Gamze Yüksek Lisans, Çevre Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Gürdal Tuncel Ekim 2000, 123 sayfa Dallandırılmış Atmosferik Taşınım, Ulusal Okyanus ve Atmosfer Yönetimi ve Avrupa Orta Ölçekli Hava Tahminleri Merkezi trajektori modelleri kalitative ve kantitative olarak karşılaştırıldı. Bu karşılaştırmadaki amaç, farklı trajektori modelleri ile hesaplanan trajektöriler arasındaki farklılıkları incelemekti. Kalitative karşılaştırma sonucunda, İstanbul'dan geçen BAT trajektorilerinin reseptör noktasında gözlemlenen yüksek Pb konsantrasyonu ve Hysplit trajektorilerinin yüksek SO42' ve NO3 konsantrasyonları ile ECMWF trajektorilerinden daha yüksek oranda bağlantılı olduğu görüldü. Trajektori modellerinin kantitative olarak karşılaştırılması için hava kütlelerinin ülkeler üzerinde geçirdiği zaman ve % olarak her bir rüzgar sektörünün katkısı analiz edildi. Bunun sonucunda, ECMWF trajektorileri ile hesaplanan hava kütlelerinin çalışmaalanı üzerinde geçirdiği zaman ve sektörel katkıların, BAT trajektorileri ile hesaplananlardan büyük ölçüde farklılıklar gösterdiği, Hysplit ile yapılan hesaplarla oldukça yakın sonuçlar verdiği görüldü. Trajektori istatistiğinde kullanılan tek ve üç boyutlu potansiyel kaynak katkı fonksiyonları, Konsantrasyon alanı ve tekrar dağıtılmış konsantrasyon alanı metotları Mart 1992 ile Aralık 1993 tarihleri arasında Antalya'da sonuçlanan ECMWF geri trajektorileri ile uygulandı. Her bir yaklaşımla SO42", Al ve Pb için belirlenen potansiyel kaynak bölgeleri birbirine yakın sonuçlar verdi. Her yöntem, reseptör noktasına yakın olan kaynak bölgelerini belirlerken, uzak kaynak bölgeleri daha çok üç boyutlu PKKF ve tekrar dağıtılmış konsantrasyon alam metotları ile belirlenmiştir. Hava kütlelerinin Doğu Akdeniz, Batı Akdeniz ve Karadeniz'e taşınım yollarını anlamak için her bir havzada seçilen reseptör noktası için akış klimatolojisi analizi yapıldı. Her reseptör noktasında 1992,1993,1994 ve 1995 yıllan boyunca günlük 3 boyutlu ECMWF geri trajektorileri hesaplandı. Akış klimatolojisi çalışması her bir havzaya hava kütlelerinin taşınıcınm Kuzey, Kuzeybatı, Kuzeydoğu ve Batı sektörlerinden olduğunu gösterdi. Her havzayı etkileyen kirleticilerin potansiyel kaynak bölgeleri hem hava kütlelerinin seçilen alt bölgelerde geçirdikleri süre ile alt bölgelerdeki emisyon değerlerinin çarpımı ile, hem de deneysel konsantrasyon verilerinin kullanıldığı PKKF yöntemi ile hesaplandı. Teorik ve deneysel olarak elde edilen potansiyel kaynak bölgelerinde gözlenen farklılıkların partiküllerin taşınım sırasında uzaklaştırılmasından kaynaklandığı belirlendi. Anahtar Kelimeler: Akdeniz, Geri trajektori, trajektori istatistiği, Potansiyel Kaynak Katkı Fonksiyonu, Konsantrasyon Alam, Tekrar Dağıtılmış, Konsantrasyon Alam VI