RE-VISITING GECEKONDU: BETWEEN HABITAT AND HABITING; LEARNING FROM INFORMAL ARCHITECTURE AND ITS SUBJECT SINCE THE 1960s

ALP FAHRİ ARDIÇ

RE-VISITING GECEKONDU: BETWEEN HABITAT AND HABITING; LEARNING FROM INFORMAL ARCHITECTURE AND ITS SUBJECT SINCE THE 1960s

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ALP FAHRİ ARDIÇ

Danışman: Güven Arif Sargın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ulusal ekonomilerin işleyişi, küresel kapitalizmin etkisiyle bir metalaşma süreci içerisinde bulunuyor. Kentsel alan da dahil olmak üzere, kolektif yaşamın hayati elemanlarının kullanım değeri, değişim değeri mecraları tarafından tüketim vb. odaklı amaçlarla baskılanmış durumda. Lefebvre, bu gerilimi tarif etmek için kullandığı habitat ve habiting kavramları ile, değişim değeri odaklı sosyal hayatta ortaya çıkan kusurlara dikkat çekiyor. Günümüzün yaşam alanı olan habitat, kentsel alanlarda uygulanan homojenleştirici ve kâr amaçlı politikaların bir ürünü olarak konumlanıyor. Kapitalist ilişkiler habitat oluşumunu kontrol ettiği için, aynı zamanda gündelik hayatın yeniden üretimi üzerinde de egemenlik sahibi oluyorlar. Habitat, insanların kentsel mekanı yeniden üretme süreçlerine katılma haklarını, bir diğer deyişle kent haklarını kısıtlıyor. Günümüz mimari üretimlerinin önemli bir kısmı kullanıcılarının günlük yaşam kalitesini artırmaya değil, yatırım amaçlı kullanılacak bir meta oluşturmaya hizmet ediyor. Bu durum, habitat oluşum süreçlerine katkıda bulunan mimarları, mülke dayalı spekülatif finansal sistemin bir parçası haline getiriyor. Bu çerçevede gecekondu, kapitalist mülkiyet ilişkileri ile çelişen ve müşterekleşme pratiklerine dayalı enformal bir üretim biçimi olarak karşımıza çıkıyor. Kullanıcıları, kendi günlük yaşamlarının yegane üreticileri olduğu, ayrıca katılım ve dayanışma gecekondulaşma süreçlerinde hayati bir rol oynadığı için gecekondu potansiyel bir habiting biçimi olarak tanımlanıyor. Bir diğer yandan, günümüz mimarlık pratiği, habiting oluşumunda, kolektif yaşamın bir çok açıdan faydalanabileceği değerler barındırıyor. Bu araştırma, gecekonduyu ve gecekondunun kolektif üretim mekanizmalarını 1960'lı yıllardan bu yana Türkiye bağlamında örnekler ile incelerken katılımcılığı mimarlık pratiğinin; mimar özneyi ise bahsedilen pratiğin habitat yerine habiting üreten bir parçası olarak yeniden konumlandırmayı amaçlıyor.