Genetic diversity differences between parental and progeny population of Populus euphratica populations in a fragmented river ecosystem
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: MERT ÇELİK
Danışman: Zeki Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Literatürde çöl kavağı olarak da bilinen Fırat kavağı, kurak ve yarı kurak bölgelerde nehir kıyıları boyunca yetişir ve geniş sıcaklık değişimlerine, kuraklığa ve yüksek oranda tuz içeriğine sahip topraklara oldukça tolerans göstermesi ile bilinmektedir. Fırat kavağı bulunduğu habitatlarda öncü tür olarak yerel biyoçeşitliliğe doğrudan etkisi nedeniyle, sağlıklı nehir ekosistemlerinin oluşumunda büyük önem taşımaktadır. Biyoçeşitlilik üzerinde olumlu etkisine ek olarak, türün sağlıklı ve parçalanmamış popülasyonları, su havzası koruması, nehir kıyısı stabilizasyonu, erozyon önleme ve rüzgar siperi oluşturma gibi değerli ekosistem hizmetleri sağlamaktadır. Fakat, mevcut popülasyonlar, yanlış su yönetimi, yeraltı suyu kirliliği ve fazla ağaç kesimi sebebi ile nehirlerin hidrolojik özelliklerinin dönüşümüne yol açan çeşitli insan kaynaklı faktörler nedeniyle dünya genelinde azalan bir eğilim göstermektedir. Dolayısıyla, türün genetik potansiyelini yaşa dayalı bir bakış açısıyla belirlemek, yetişkin ve genç meşreceler arasındaki genetik çeşitlilik aktarımının kapsamının yanı sıra doğal popülasyonların jeneratif yenilenme kapasitesine ilişkin bilgileri ortaya çıkararak gelecekteki koruma önlemlerinin omurgasını oluşturabilir. Bu çalışmada, Göksu Nehri'nin üç farklı lokasyonunda (yukarı, orta ve aşağı nehir bölümleri) bulunan yetişkin ve genç meşcerelerin genetik çeşitliliği, 15 mikrosatelit belirteci ile oluşturulmuş genotip verileri vasıtasıyla karşılaştırılmıştır. Tüm yaş gruplarında popülasyon büyüklüğündeki ani azalmalarla ilişkili gen havuzu daralmasını işaret eden, düşük ile orta dereceli alelik çeşitlilik ve heterozigotluk değerleri elde edilmiştir. Bununla birlikte, yetişkin ve genç meşcerelerin düşük klonalite ve oldukça benzer genetik çeşitlilik değerleri, tüm popülasyonlardaki yaş grupları arasında genetik çeşitlilik aktarımının nispi başarısını ortaya koymuştur. Yaş gruplarının genetik yapısı, aynı bölgede bulunan yetişkin ve genç meşcereler arasındaki yüksek dereceli gen akışı nedeniyle yaşa dayalı bir genetik farklılaşma olmadığını da göstermiştir. Genetik yapı açısından en farklı popülasyon olan aşağı havza lokasyonu, genç popülasyonunda bulunan en yüksek sayıda özel alel ile birlikte en yüksek genetik çeşitlilik değerlerine sahiptir. Bu nedenle, genetik çeşitliliğin daha fazla kaybını önlemek için, aşağı havza popülasyonu hem in-situ hem de ex-situ koruma önlemlerine tabi tutulabilir.