Alkene and alkyne derivatives of group 6 metal carbonyls: Synthesis, structure and reactivity

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2001

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: SALTUK SALDAMLI

Danışman: SAİM ÖZKAR

Özet:

ÖZET GRUP 6 METAL KARBONİLLERİNİN ALKEN VE ALKIN TÜREVLERİ: SENTEZ, YAPI VE KİMYASAL AKTİFIİKLERİ Saldamlı, Saltuk Doktora, Kimya Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Saim Özkâr Şubat 2001, 141 sayfa Grup 6 metal karbonillerinin bazı alkin ve alken kompleksleri, hekzakarbonilmetal(O) ile başlanarak sentezlendi ve Kütle, İR, UV-VIS, XH-, 13C-NMR spektroskopileri ile element analizleri ve tek kristal X-ışını kristalografisi kullanılarak tanımlandı. M(CO)6 nın fazla bis(trimetilsilil)asetilen (BTMSA) eşliğinde, alkan çözeltisi içerisinde UV ışınlanması, Grup 6 metallerinin hepsi için CO yerdeğiştirme ürünleri olan M(CO)5(r|2-BTMSA) komplekslerini (1-3) vermektedir. Yalnızca molibden ikinci bir CO yerdeğiştirmesi vererek, birbirine göre *ra/7s-ortogonal konumda iki alkine sahip /ra/7s-Mo(CO)4Cn2-BTMSA)2 (4) komleksini vermektedir.M(CO)5(ti2-BTMSA) kompleksleri ligand yerdeğiştirmesine karşı tabiidirler ve başka yöntemlerle elde edilemeyen bazı metal-karbonil türevlerinin eldesi için başlangıç maddesi olarak kullanılabilmektedir. Bu kompleksler, giren Uganda bağlı olarak alkin ve/veya karbonil yerdeğiştirmesi vermektedir. Karbon monoksit atmosferi altında, M(CO)5(r|2-BTMSA) hızla M(CO)6'ya dönüşmektedir. Fakat W(CO)5(tj2-BTMSA) kompleksinin (3) 13CO ile tepkimesi göstermektedir ki, yalnızca BTMSA ligandı değil, aynı zamanda CO ligandları da yer değiştirmektedir ve böylelikle tepkime süresi ve sıcaklığına bağlı olarak sırasıyla W(CO)6-n(13CO)n veya W(CO)5-m(13CO)m(îi2-BTMSA) ürünleri oluşturmaktadır. Etilen ile tepkimeye girdiklerinde, 1-3 kompleksleri tek ürün olarak, tepkime çözeltisinden kristalleştirme yöntemi ile ayrılabilen, yeni M(CO)5Cn2-etilen) komplekslerini vermektedir. M(CO)5(ti2-BTMSA) kompleksleri alkilizonitriller ile de alkin ve karbonil yerdeğiştirmesi vermektedir. 3 ile CN-R nin (R: tBütil, 'propil, siklohekzil) tepkimesi, sırasıyla W(CO)5(CN-R), c/>W(CO)4(CN-R)2 ve /&c-W(CO)3(CN-R)3 yerdeğiştirme ürünlerini vermektedir. Fosfor triflorür, M(CO)s(ti2-BTMSA) kompleksleriyle CO ve/veya BTMSA yerdeğiştirme tepkimesi veren bir başka liganddır. Bu ligandın 3 ile olan tepkimesi as-W(CO)4(PF3)(Ti2-BTMSA) (14) kompleksi üzerinden yürümekte ve /77e/--W(CO)3(PF3)3, *ra/7S-W(CO)2(PF3)3(Ti2-BTMSA) gibi değişik ürünler vermektedir. 4 ise hemen hemen tek ürün olan mer- Mo(CO)3(PF3)3 ü ve yan ürün olarak da sadece eser miktardaki üst dereceden yerdeğiştirme ürünlerini vermektedir. Anahtar Sözcükler: Grup 6 metalleri, metal-karbonil komleksleri, alkin, bis(trimetilsilil)asetilen, olefin, karbon monoksit, alkilizonitril, fosfor triflorür. vı