TRACING SPACE-TIMES OF POLITICAL ACTION: SPACES OF RESISTANCE IN ANKARA (1960-1971)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: DUYGU GÖREN
Danışman: Ekin Pinar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1960 ile 1971 yılları arasındaki dönem, Ankara'da birbiriyle ilişkili mekansal ve politik dönüşümlerle karakterize edilmiştir: Bir yandan yoğun göç, hızlı kentleşme ve kent merkezinde yapılı çevrenin yeniden şekillenmesiyle, kentsel mekanın üretimi ve kent deneyimi önemli ölçüde dönüşmüştür. Öte yandan, bu dönem kitlesel politizasyon, işçi hareketinin, öğrenci hareketinin ve devrimci mücadelenin yükselişiyle birlikte, kentsel mekanlarda gerçekleşen çeşitli politik eylem biçimlerine tanıklık etmiştir. Bu bağlamda, tez; söz konusu hareketlerin politik eylemleri aracılığıyla direniş mekanlarına dönüşen kentsel mekanları, mekan-zaman kavramsal çerçevesi içinde incelemektedir. Çok ölçekli ve çok mekanlı bir yaklaşım benimseyen çalışma, kentsel mekan ile politik eylem arasındaki karşılıklı ilişkiye odaklanmakta; (1) bu mekanların fiziksel formları, mekansal pratikleri ve toplumsal anlamlarıyla birlikte, politik eylemlerin örgütlenmesinde, deneyimlenmesinde ve temsilinde oynadığı rolü, (2) politik eylemlerin bu mekanların toplumsal, temsili ve sembolik yeniden üretimindeki etkilerini sorgulamaktadır. Bu çerçevede, kentte öne çıkan direniş mekanları belirlenmiştir: Kızılay Meydanı, Sıhhiye Meydanı, Tandoğan Meydanı, Güvenpark, Kurtuluş Parkı, Siyasal Bilgiler Fakültesi (Mülkiye), Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (DTCF) ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ). Ancak bu tespit, sabit tanımlar önermemekte; aksine, direniş mekanlarını eylemlerin mekan-zamanlarına, farklı eylem formlarına ve bu mekanların birbiriyle ilişkilerine göre süreçsel ve ilişkisel bir anlayışla ele almaktadır. Kentsel mekanın üretiminde maddi ve maddi olmayan boyutları beraber dikkate alan bu çalışma, direnişlerin mekansallıklarını hareketler, rotalar, düğüm noktaları, sınırlar, tekrarlar, süreklilikler ve kopuşlar üzerinden izlemekte ve yorumlamaktadır. Direniş mekanlarındaki ve bu mekanları politik eylemlerle birbirine bağlayan rotalardaki değişimler, direniş ağı olarak nitelenerek, toplumsal ve mekansal dinamikler ışığında incelenmektedir. Bu mekansallıkların dönem boyunca kentte nasıl tezahür ettiği ve özellikle 1968-1971 arasında kentte nasıl genişlediği ve yayıldığı ortaya konmaktadır. Böylece, kolektif politik eylemlerin kentsel mekanların toplumsal ve temsili yeniden üretiminde belirleyici güçler olarak kavrandığı bir mimarlık ve kent tarihi yazım pratiği ortaya konarak, Ankara'nın mekansal-politik tarihine ilişkin katkıda bulunulması amaçlanmaktadır.