Muş-bingöl bölgesinin heyelan duyarlılık haritalaması: Makine öğrenmesi modellerinin karşılaştırmalı analizi ve optimizasyonu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: NİL ERDOĞAN

Danışman: HALUK AKGÜN

Özet:

Heyelanlar, Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki en kritik doğal afetlerin başında gelmektedir. Bölgedeki aktif tektonik süreçler, sarp topoğrafya ve litolojik açıdan çeşitlilik gösteren jeolojik yapı, yamaç duraysızlığını doğrudan tetikleyen temel unsurlardır. Karlıova Üçlü Birleşim Noktası'na yakın konumlanan Muş-Bingöl bölgesi yoğun sismik aktivite ve litolojik özelliklerinden kaynaklı olarak yüksek heyelan duyarlılığına sahiptir. Bu çalışmada Muş-Bingöl bölgesi için Heyelan Duyarlılık Haritalaması (LSM) yapılmıştır. Bu haritalama sürecinde Lojistik Regresyon (LR), Rastgele Orman (RF) ve tek boyutlu Evrişimsel Sinir Ağları (CNN 1D) yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada ayrıntılı bir heyelan envanteri ile topografik, jeolojik, hidrolojik ve çevresel değişkenlerden oluşan on üç adet koşullandırıcı faktör kullanılmıştır. Modeller arasında adil bir karşılaştırma sağlamak amacıyla, tüm metotlar için aynı rastgele veri seti kullanılarak eğitilmiş ve 0.1 ile 0.5 arasında değişen test oranları altında sistematik olarak değerlendirilmiştir. Model performansları Alıcı İşletim Karakteristiği (ROC), Eğri Altındaki Alan (AUC), Ortalama Hassasiyet (AP), F1 performans ve genel doğruluk ölçütleri ile analiz edilmiştir. Sonuç olarak RF modelinin en yüksek tahmin performansına sahip olduğu görülmüştür. RF modeli ile kayıtlı heyelanların büyük bir kısmı "çok yüksek" duyarlılık sınıfı ile doğru şekilde eşleşmiş ve başarılı bir ayrıştırma yapılmıştır. LR modeli kullanılarak üretilen harita daha pürüzsüz bir yapı sergilese de yerel ölçekte heyelan risklerinin dağılımını ortaya koymada yetersiz kaldığı görülmüştür. CNN 1D modeli LR modeline kıyasla daha iyi sonuçlar üretmiştir. Ancak tek boyutlu yapısının getirdiği sınırlamalar nedeniyle mekânsal ilişkilerin temsilinde yetersiz kalmıştır. Sonuç olarak RF modeli ile hazırlanan duyarlılık haritası, bölgenin heyelan riskli alanlarına yönelik doğru ve güvenilir bir yaklaşım sunmakta ve risk yönetimi açısından sağlam bir kaynak oluşturmaktadır.