Investigation of nonlinear interactions causing the major coal mine accidents in Türkiye using system dynamics modeling
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Maden Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: CUMHUR KUTAY ERBAYAT
Danışman: Onur Gölbaşi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye kömür madenciliği sektöründe yaşanan büyük kazaların belirli aralıklarla tekrar etmesi dikkat çekici bir olgudur. Her büyük kaza sonrasında güvenliği artırmak için çeşitli mevzuat değişiklikleri yapılmasına ve önlemler uygulanmasına rağmen, kazaların meydana geldiği sistemlerde zaman içinde büyük kaza potansiyeli birikmekte ve bu durum yeni olayların meydana gelmesine yol açmaktadır. Bu çalışma, Sistem Dinamiği (SD) modelleme tekniklerini kullanarak Türkiye'de tekrarlayan kömür madeni felaketlerine yol açan karmaşık dinamikleri incelemektedir. Çalışma, Türkiye kömür madenciliği endüstrisindeki felaketlere katkıda bulunan doğrusal olmayan ilişkileri açıklamak için stok-akış diyagramlarından yararlanmaktadır. Simülasyon modeli, literatür bilgilerini ve resmi raporları bir araya getirerek, aralarında pozitif ve negatif korelasyonlar barındıran faktörleri ve bu faktörlerin risk birikime etkisini değerlendirmiştir. Bu çalışma, özellikle Türkiye'deki kömür madenciliği sisteminin etmenlerini anlamaya çalışmış ve bunları model denklemlerini oluşturmakta kullanmıştır. Simülasyon modeli, faciaların tekrarını en aza indirmek için eyleme geçirilebilir bilgiler sağlamak amacıyla içsel parametreleri ele alarak sistem içindeki önemli kaldıraç noktalarını ortaya çıkarmak amacı ile oluşturulmuştur. Mühendislik ilkelerini sosyal ve örgütsel dinamiklerle birleştiren bu araştırmanın disiplinlerarası doğası, incelenen karmaşık sistemin bütünsel bir şekilde anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Çalışma sonuçları Türkiyedeki yeraltı kömür madenlerinin büyük kaza oluşumuna olan yatkınlığının tekrarlayan periyotlarla arttığına işaret etmektedir. Bu dalgalanma etkisinin sistemik nedenleri simülasyon modeli ile açıklanmıştır. Kaldıraç noktalarına ilişkin bulgular, kanun yapıcılara, sektör paydaşlarına ve iş güvenliği profesyonellerine Türkiye'deki kömür madenciliği operasyonlarının güvenliğini ve dayanıklılığını artırmaya yönelik stratejiler geliştirirken fikir verebilir.