The mediating role of relationship motivation in the relationship between basic psychological need satisfaction and marital adjustment: A dyadic analysis
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: SEÇİL SEYMENLER GÜLSOY
Danışman: Zeynep Sümer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, Türk evli çiftler arasında temel psikolojik ihtiyaç doyumu (özerklik, yeterlik ve ilişkili olma) ile evlilik uyumu arasındaki ilişkide ilişki motivasyonunun potansiyel aracılık rolünü araştırmaktır. Araştırmanın katılımcıları, 22-67 yaşları arasında, en az bir yıldır evli olan 205 evli çiftten (N=410) oluşmaktadır. Veriler, İlişki Alanında Temel Psikolojik İhtiyaç Doyumu Ölçeği, Çift Motivasyon Ölçeği, Yenilenmiş Çift Uyum Ölçeği'nin Türkçe formları ile demografik bilgi formu kullanılarak toplanmıştır. Önerilen modeli değerlendirmek için Aktör-Partner Karşılıklı Bağımlılık Aracılık Modeli (APIMeM) kullanılmıştır. Dolaylı aktör etkileri için Yol Analizi sonuçları, özerklik ihtiyacı doyumu ile evlilik uyumu arasındaki ilişkide sadece erkekler için ilişki motivasyonunun tam olarak aracılık ettiğini, yeterlik ihtiyacı doyumu ile evlilik uyumu arasındaki ilişkide ise sadece kadınlar için ilişki motivasyonunun kısmen aracılık ettiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, ilişkili olma ihtiyacı doyumu ile evlilik uyumu arasındaki ilişkide her iki cinsiyet için de ilişki motivasyonu aracılık etmektedir. Dolaylı partner etkileri açısından ilişki motivasyonu, özerklik ihtiyacı doyumunun kadınların evlilik uyumu üzerindeki partner etkisine ve yeterlik ihtiyacı doyumunun erkeklerin evlilik uyumu üzerindeki partner etkisine tam olarak aracılık etmiştir. Ayrıca, ilişki motivasyonunun hem kadınlar hem de erkekler için partnerin ilişkili olma ihtiyacı doyumu ile evlilik uyumu arasındaki ilişkiye katkıda bulunduğu görülmüştür. Bulgular mevcut literatür ışığında tartışılmış olup, psikolojik danışma uygulamaları ve gelecek araştırmalar için öneriler sunulmuştur.