The roles of intrusive visual imagery and visual imagery ability in insomnia disorder

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: KUTLU KAĞAN TÜRKARSLAN

Danışman: DENİZ CANEL ÇINARBAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Uykusuzluk bozukluğunu ve etiyolojisini açıklamak için çok sayıda kuramsal model ortaya atılmıştır. Bu çalışma, uyku öncesinde zihinde oluşan istenmeyen görsel imgelemenin (İGİ) kronik uykusuzlukta aşırı uyarılmayı açığa çıkaran ve onu sürdüren klasik koşullanmaya yol açabileceğini öne sürmektedir. Çalışma 1'de (N = 651), Uyku Öncesi Uyarılma Ölçeği (UÖUÖ) ve İstenmeyen Görsel İmgeleme ve Sözlü Düşünceler Anketileri (İGİSDA) Türkçeye uyarlanmıştır. Türkçe formların faktör yapıları, yarıya bölünmüş örneklemlerde açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Türkçe formların geçerlilikleri (yakınsak, ıraksak, artımlı, ayırt edici) ve güvenirlikleri (iç tutarlılık ve test-tekrar test) bir alt örneklemde (N = 556) ve üçüncü bağımsız bir örneklemde (N = 88) değerlendirilmiştir. Çalışma 1'in sonuçları, UÖUÖ ve İGİSDA'nın Türkçe formlarının iyi geçerlilik ve güvenilirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir. İkinci çalışmada istenmeyen görsel imgeleme (İGİ), istenmeyen sözel düşünceler (İSD), görsel imgeleme yeteneği (GİY), uyku öncesi uyarılma (UÖU) ve uykusuzluk şiddeti (UŞ) değişkenlerinden oluşan bir yol modeli, Uykusuzluk Bozukluğu için DSM-5 kriterlerini karşılayan 1444 katılımcıdan 168'inin verileri ile test edilmiştir. Sonuçlar, İSD'nin değil ancak İGİ'in UÖU'yı anlamlı olarak yordadığı ve UÖU'nun UŞ'yi yordadığını göstermiştir. Ayrıca, İGİ'nin UÖU üzerinden UŞ'yi anlamlı olarak etkilediği bulunmuştur. Son olarak İGİ ve UÖU arasındaki ilişkide GİY'nin düzenleyici rolü olmadığı açığa çıkmıştır. Mevcut çalışmaların sonuçları literatür ışığında tartışılmıştır. Gelecekti çalışmalar için klinik çıkarımlar ve öneriler belirtilmiştir.