FROM SPACES OF MECHANICS TO MECHANIZATION OF SPACE(1760s-1960s)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ÖZLEM ÖLÇER

Danışman: Pelin Yoncaci Arslan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kronolojik bir zaman çizelgesini takip eden bu tez, mimarlık, yapılı çevre ve altyapıya entegre olarak üretilen, çalışan, etkileşimde bulunan ve dönüştüren makinelerin gelişimindeki önemli kırılmalardan mikro ve makro ölçekli bir konstelasyon çizmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, tekil mekanizmalardan küresel ağlara kadar, iki yüzyıl dahilinde makineleşme sürecine katkıda bulunan belirli makineleri, tarihi figürleri, mimari ve kentsel mekanları ve karşılıklı olarak birbirini etkileyen bilimsel alanları, sistemleri ve paradigmaları bir araya getirmektedir. 19. yüzyıla kadar insan emeğinin yerini alan mekanizmaların uzun süreli gelişiminden sonra makineleşme, seri üretilen ve montaj hattında mükemmelleşen motorlar (buhar ve diğerleri) aracılığıyla mimari, endüstriyel, altyapı ve kentsel alanlara yayılmıştır. 20. yüzyılın ilk yarısında küresel çatışmalar zirveye ulaşırken, makine teknolojisinin odak noktası değişmiş ve ardından her iki Dünya Savaşında da geliştirilip, test edilip, küresel olarak en yoğun haliyle yayılarak kullanılmıştır. Savaş sonrası dönemde Sibernetik aracılığıyla meydana gelen paradigma değişimi, kapalı bilim alanlarının sınırlarını bulanıklaştırmış; mimari, kentsel planlama ve teorik gelişmede bilimsel metodolojinin, disiplinler arası yaklaşımın ve sistem düşüncesinin temelini atmıştır. 1760'lı ve 1960'lı yıllar arasındaki teknik ilerlemeye ve bu sürecin önemli bileşenlerine odaklanan bu tez, mimarlık tarihi içinde makinasal mekanların ve mekanizasyon sürecinin nasıl, nerede ve neden ortaya çıktığına dair ayrıntılardan bir doku örmeyi amaçlamaktadır.