BF3 catalyzed additions of nucleophiles to ENDO/ EXO-2-substituted norbornene derivatives
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ALPER İŞLEYEN
Danışman: ÖZDEMİR DOĞAN
Özet:NUKLEOFİLLERIN BORON TRİFLORUR KATALİZÖRLÜĞÜNDE ENDO/EXO-2-SUBSTİTE NORBORNEN TÜREVLERİNE KATILMALARI İŞLEYEN, ALPER Yüksek Lisans, Kimya Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Tuğmaç Sayraç Ortak Tez Yöneticisi: Yrd. Doç. Dr. Özdemir Doğan Haziran 2001, 118 sayfa Uzaktan stereoelektronik etkilerle % bağlarına nükleofilik ve elektrofilik katılmaların stereo ve regio seçiciliklerini kontrol etmek organik kimyada oldukça ilgi çekmektedir. Uzak sübstitentlerin nükleofillerin katılmalarına etkilerini incelemek üzere endo ve exo-2-sübstite norbornen bileşikleri sentezlendi. Katılma tepkimelerinde nükleofîl olarak iyodür, bromür, asetat ve siyanür kullanıldı. Tepkimeleri katalizlemede BF3 kullanıldı. Bütün norbornen türevlerinde iyodür ve bromür katılmaları yüksek regio seçicilikle gerçekleşti. Ürünler nükleofillerin yalnızca 5-pozisyonuna katılması ile oluştu. Bu sonuç 2-pozisyonundaki endo ve exo elektron çeken sübstitentlerin indükleyici etki ile çifte bağın elektron yoğunluğunda önemli distorsiyona sebep olmasına bağlandı.Endo keton ve ester sübstite norbornenlere 64a and 72a iyodür katılmaları ayrıca yüksek oranda stereo seçiciydi. Bunun yanında, endo nitril 73a ve bütün exo sübstite norbornenler 64b, 72b, ve 73b stereo seçicilik göstermediler. Bu sonuçlar endo sübstitentlerin sterik kontrolle tepkimenin stereo seçiciliğine etkisini açık bir şekilde göstermektedir. Endo/exo keton 64a/64b ve nitril sübstite 73a/73b norbornenlere bromür katılmaları yüksek stereo seçicilikle nükleofilin yalnızca exo taraftan atağı ile ürünleri oluşturdu. Bütün iyodür ve bromür katılmalarında ayrıca küçük miktarlarda Wagner- Meerwein tipi düzenlenme ürünleri de oluştu. Endo nitrilin 73a asetatla tepkimesi beklenmedik trisiklik bir eter 97 verdi. Aynı tepkimenin benzonorbornadien (98) ile tekrarı benzer sonuç verdi. Bu tepkime sonucunda iki ürün 99 ve 100 elde edildi. Endo ve exo nitrillere 73a ve 73b siyanür katılması herhangi bir ürün oluşturmadı. Anahtar Kelimeler: Nükleofîlik katılma, elektrofilik katılma, çifte bağ, norbornen türevleri, regioseçici, stereoseçici, Wagner- Meerwein düzenlenmesi. v