Order and Error in Architectural Production

BENGİSU DEREBAŞI

Order and Error in Architectural Production

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: BENGİSU DEREBAŞI

Danışman: Ayşen Savaş Sargın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tez, mimarlıkta düzen ve hata arasındaki ilişkiyi norm ile sapma arasındaki sabit bir ikilik olarak değil, tarihsel olarak koşullara bağlı, epistemolojik olarak inşa edilmiş ve işleyiş açısından istikrarsız bir ara yüz olarak yeniden kavramsallaştırmaktadır. Düzen ve hatanın, her biri diğerine dönüşme kapasitesine sahip, birbirine bağımlı yörüngeler olduğunu öne sürerek, mimari düşünmede hatanın merkezi rolünü vurgular. Erken modern epistemolojilere dayanan ve Francis Bacon ile Michel Foucault gibi düşünürlerden beslenen çalışma, sınıflandırma rejimlerinin, bilimsel akıl yürütmenin ve temsili sistemlerin yalnızca 'düzen' olarak kabul edileni değil, aynı zamanda 'hata' olarak görüleni de nasıl inşa ettiğini inceler. Bacon'un doğanın üç değişken durumuna ilişkin modelinden hareketle, mimari üretimlerin koşullu, doğrusal olmayan ve sürekli evrilen süreçler olarak anlaşılmasına yönelik bir çerçeve önerir. Bu çerçeve, tablo, liste ve örüntü gibi örnekler üzerinden, bu yüzeyleri yalnızca görsel formatlar olarak değil, düzen ile hata arasındaki müzakerenin işlediği epistemik yüzeyler olarak kurgulayan 'arayüz' kavramı aracılığıyla genişletilir. Bu aracılık eden yüzeyler, mimari düşünmeyi kaydeden, yapılandıran ve kimi zaman istikrarsızlaştıran etkin aktörler olarak incelenir; dahil etmenin dışlamayı, tekrarın kopuşu, sınıflandırmanın ise çoğu zaman kendi uyumsuzluklarını ürettiğini ortaya koyar. Bacon'un üçlü modeli ile ara yüz kavramını bir araya getiren çalışma, mimari üretimi, kurallar ile istisnaların, normlar ile anomalilerin sabitlenmekten çok müzakere edildiği, süreklilik arz eden aracılıklar tarafından şekillenen bir alan olarak çerçeveler. Sonuçta tez, bu gerilimi çözmeyi değil, çoğaltmayı; hatayı, mimarlığın terimlerini, süreçlerini ve tutarlılık iddialarını sürekli yeniden tanımladığı üretken bir koşul olarak ele almayı amaçlar.