IMPROVING QUALITIY AND IMPACT OF PUBLICLY FUNDED ACADEMIC RESEARCH IN TÜRKİYE: THE CASE OF CHEMISTRY
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilim ve Teknoloji Politikası Çalışmaları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: SALİH HACIALİOĞLU
Danışman: Ibrahim Semih Akçomak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yıllarda araştırma sonuçlarının ekonomik ve toplumsal faydaya dönüştürülmesine yönelik yükselen beklenti nedeniyle, kamu araştırma finansman sistemleri değişim göstermektedir. Günümüz araştırma politikası ve fonlama sistemlerinde, üniversiteler ve araştırma merkezleri için iki ana bütçe tahsis kanalı bulunmaktadır: kurumsal bütçe ödeneği ve proje finansmanı. Bu iki kanal arasında, proje finansmanı, hükümetler tarafından politika uygulama aracı olarak tercih edilen tahsis kanalı haline gelmiştir. Dolayısıyla, proje finansman mekanizmasının etkinliğini ve etkisini artırma gerekliliği, araştırma politikalarının en önemli gündemlerinden biri haline gelmiştir. Bu bağlamda, bu tez, kamu fonlama sisteminde proje fonlama araçlarının kalite ve etkisini artırmaya odaklanmaktadır. Tezin kapsamı, Türkiye'deki araştırma sisteminde uygulanan bir örnek olarak, tek bir fonlama aracı ve bilimsel alanla sınırlı tutulmuş olup, Kimya alanı seçilmiştir. Bu amaçla, en köklü kamu araştırma finansman programı tarafından fonlanan, rastgele seçilmiş 100 kimya projesi, tamamlanmalarından yaklaşık 10 yıl sonra incelenmiştir. Bulgular hem portföy olarak hem de tek proje seviyesinde sunulmuş ve tartışılmıştır. Bunun yanı sıra, tez kapsamında, portföydeki projelerin performans esaslı sıralanmasında kullanılmak üzere bir puanlama ve sıralama aracı geliştirilmiştir. Bu araç vasıtasıyla projeden elde edilen farklı türde çıktıların ağırlıkları dikkate alınarak birleşik "Proje Performans Puanı" hesaplanıp, projeler sıralanabilmektedir. Çıktıların ağırlıklarının belirlenmesi ve Kimya alanına özgü hale getirilmesi için Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) kullanılmıştır. AHP anket sonuçları, proje yürütücülerinin tamamının temel alanları kimya olmasına rağmen, her çıktının önem derecesinin kişilerin alt alanlarına bağlı olarak farklılık gösterebileceğini ortaya koymuştur. Uzman değerlendirmesi sırasında, etki oluşturma sürecindeki sorunlu alanlar belirlenmiş ve bu sorunların ardındaki nedenler nitel analiz yöntemleri ile derinlemesine incelenmiştir. Bulgular, literatürdeki teorilere dayanarak tartışılmış ve politika önerileri sunulmuştur. Araştırmayı fonlayan kuruluş ile araştırmacı arasındaki sözleşmesel ilişkinin güçlendirilmesi, proje sonrası faaliyetlerin fonlanması ve izlenmesi, iş birliklerini güçlendirmek amacıyla programın tematik portföyler etrafında yeniden tasarlanması, etkilerin artırılması için en öne çıkan politika çıkarımları olarak tespit edilmiştir.