Rekabetçi Dayanışma: Pandemi döneminde Sağlık Ürünleri Denetiminin Eleştirel Siyasal İktisat Perspektifinden Değerlendirilmesi

Düzenleme ile ilgili ana akım kuramlar pandemi döneminde liberal demokratik rejimlerde COVID-19’un yayılım ve tutulumunu engellemek için geliştirilen ilaç ve aşıların denetlenmesi ile ilgili faaliyet, süreç ve pratikleri açıklamakta yetersizdir. Bu araştırma, Kanada Sağlık Ajansı, Health Canada, ile Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Birleşik Krallık İlaç ve Sağlık Ürünleri Denetim Ajansı (MHRA), Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Ajansı (USFDA) gibi ulusal sağlık otoritelerinin, 2020 -2022 yılları arasında, COVID-19 ürünlerinin piyasa sunumundan önce, güvenlik, etkinlik ve kalitelerini denetlemeye yönelik gerçekleştirdikleri faaliyet, süreç, ve pratiklerini incelemektedir. Çalışmada kullanılan birincil veriler Health Canada’da ilaç ve aşıların denetim faaliyetlerini yürüten bilim insanları ve bürokratlar ile yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlar ile Health Canada ve yukarıda belirtilen diğer ulusal ajansların yayınladığı rapor, karar ve dokümanların taranmasından elde edilmiştir.

Çalışma, pandemi döneminde sağlık ürünlerinin denetimi ile ilgili iki bulgu ortaya koymaktadır. İlk olarak, COVID 19, sağlık ürünlerinin denetimine içkin olan iki amaç -- ilaca ulaşım ve ilaçların güvenlik, etkinlik ve kalitesinin sağlanması-- arasındaki çelişkileri yoğunlaştırmıştır. Çağdaş sistemlerde söz konusu çelişkiler, on ila on iki yıllık zaman dilimlerine yayılan, bir seri pre-klinik ve klinik araştırmalar sonucunda geliştirilen bilimsel kanıtlar ışığında kontrol edilmektedir. Pandemi koşullarında, kamu sağlığı ve küresel toplumsal üretim ilişkilerinin devamlılığını sağlamaya yönelik olarak, geniş çaplı devlet yatırımları sayesinde geliştirilen COVID 19 teknolojilerinin, sağlık otoritelerince hem piyasa sunumlarının hızlandırılması, hem de etkinlik, güvenlik ve kalite denetimlerinin kısıtlı bilimsel kanıt ve çalışmalar zemininde tamamlanmasına yönelik siyasi, ekonomik, insani ve mesleki baskılar artmıştır. İkinci olarak, Health Canada ve diğer ulusal sağlık otoriteleri, COVID-19 ürünlerinin denetimi için uluslararası düzeyde birbirleri ile, daha önce görülmemiş boyutlarda, işbirliği ve rekabet faaliyetleri içeren, ve bizim çalışmada ‘rekabetçi dayanışma’ olarak tanımladığımız, bir strateji geliştirmişlerdir.

Eleştirel siyasal iktisat perspektifinden yararlanarak, sağlık otoritelerinin rekabetçi dayanışma stratejisini, pandemi koşullarında yansımasını COVID-19 ürünlerinin denetiminde bulan, kapitalizm ve demokrasi arasındaki çelişkileri yönetmede kullandıklarını iddia ediyoruz. Veriler ışığında, Health Canada ve diğer ulusal sağlık otoritelerince kullanılan rekabetçi dayanışma stratejisinin COVID 19 teknolojilerinin etkinlik ve güvenlik denetimlerine dair toplumsal güven yaratarak kullanımlarını yaygınlaştıran, küresel toplumsal üretim ilişkilerini destekleyen ve bu ilişkilere rıza devşiren rollerini inceliyoruz. Eleştirel siyasal iktisat perspektifi böylece sağlık ürünleri denetim süreçlerinin, ana akim kuramlar tarafından göz ardı edilen, diyalektik ve dinamik özelliklerini değerlendirmemizi sağlamaktadır.