Akademik Veri Yönetim Sistemi
39. Ulusal Dilbilim Kurultayı, Adana, Türkiye, 16 - 17 Nisan 2026, ss.21, (Özet Bildiri)
İletişimin merkezinde geleneksel olarak sözlü dilin yer aldığı varsayılsa da, anlam oluşturma, dilsel, görsel, jestsel ve mekansal öğelerin eş zamanlı sentezlendiği, doğası gereği çok kipli (İng.multimodal) bir süreçtir (Jewitt vd., 2025). Bu karmaşık yapı, sınıf içi etkileşimde de belirgin bir biçimde gözlemlenmektedir. Özellikle eğitim dili İngilizce (EDİ) olan sınıflarda çok kipli stratejilerin akademik içeriğin aktarılmasında yalnızca destekleyici değil, ayrıca anlam oluşturma için temel bir gereklilik olduğu gözlemlenmiştir (Norte ve Morell, 2024). Ancak EDİ araştırmalarındaki güncel yaklaşımın çoğunlukla dilsel boyuta odaklanması, doğası gereği çok kipli olan sınıf içi iletişimin temel yapı taşlarından olan jestsel stratejilerin ikincil unsurlar olarak görülmesi riskini taşımaktadır. Bu bağlamda, jestsel öğretim stratejilerinin sınıf içi etkileşimdeki önemli rolü literatürde henüz yeterince incelenmemiştir. Alanyazındaki bu eksikliğe katkı sağlamak amacıyla bu çalışma, EDİ sınıf içi etkileşimini yalnızca dilsel değil, çok kipli bütüncül bir perspektifle ele almaktadır. Bu kapsamda, EDİ ortamlarında Türk öğretim üyelerinin kullandığı çok kipli stratejilerin sözel öğretimi yapılandırma ve tamamlama süreçlerindeki rolü incelenmiştir. Araştırmanın veri setini Türkiye’de bir devlet üniversitesinde oluşturulan İngilizce Eğitim Dili Derlemi’nin (English Medium Instruction Corpus-EMIC) bir alt kümesi olan 14 saatlik sınıf içi etkileşim video kayıtları oluşturmaktadır. Havacılık ve Uzay Mühendisliği, Biyoloji ve Metalurji ve Malzeme Mühendisliği olmak üzere üç farklı akademik disiplini kapsayan veri seti çok kipli Konuşma Çözümlemesi yöntemiyle mikro düzeyde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, EDİ öğretim üyelerinin jest, beden konumlandırma ve görsel materyalleri akademik içeriğin aktarımında dinamik bir biçimde kullanarak çok kipli stratejiler uyguladıklarını göstermektedir. Bulgular ayrıca, bu bedensel stratejilerin sadece sözel öğretimi destekleyen ikincil unsurlar olmadığını, disipline özgü içeriğin aktarılmasında sözel anlatımla eş zamanlı gerçekleşerek anlamı tamamladığını ve bu yönüyle iletişimde eş-ifadesel bir kanal olarak önemli bir rol oynadığını ortaya koymuştur. Jestlerin sadece sözel etkileşimi destekleyici işlevine odaklanan önceki çalışmaların ötesine geçerek, bu çalışmada jestsel stratejilerin sözel anlatımda yer almayan disipline özgü spesifik bilgileri aktardığı bulunmuştur. Bu sonuç, akademik içeriğin farklı kipler (jest-konuşma-görsel materyal) arasındaki dağılımını ve her kipin anlam inşasına sunduğu tamamlayıcı katkıyı göstermektedir. Etkileşimde sözel iletişimin yanı sıra bedensel ve mekânsal stratejilerin göz ardı edilmesi sınıf içi etkileşimin bütüncül işleyiş yapısını eksik bırakma riskini taşımaktadır. Bu sebeple çalışma sınıf içi etkileşim araştırmalarında çok kipli analiz yöntemlerinin önemini vurgulamakta ve EDİ ortamlarındaki etkileşimi bütünsel bir perspektifle ele alarak, öğretim üyeleri tarafından çok kipli stratejilerin en az dil becerileri kadar önemli olduğunu ileri sürmektedir. Elde edilen sonuçlar, çok kipli öğretim stratejilerinin öğretmen yetiştirme programlarına ve hizmet içi eğitimlere entegre edilmesi için önemli çıktılar sunmaktadır.