Yetişkinler ve Çocuklarda Ses Sembolizminin Malzeme Algısına Etkisi

IX. Deneysel-Bilişsel Psikoloji Sempozyumu, İstanbul, Türkiye, 11 - 12 Eylül 2025, ss.49-50, (Özet Bildiri)

Farklı yaş grupları ve kültürler ile yapılan ses sembolizmi çalışmaları sesler ve anlamları

arasında rastgele olmayan somut ve evrensel ilişkiler gösterir (Bremner vd., 2013; Chen vd.,

2016). Literatürdeki ses-şekil ve ses-boyut ilişkilerine yakın zamanda yapılan çalışmalar ile

ses-malzeme ilişkisi de eklenmiştir (Hanada, 2016; Nalbantoğlu vd., 2023; Sakamoto &

Watanabe, 2017). Bulgular çocukların ses sembolizmini anlayabildiğini göstermektedir,

ancak yetişkinler gibi ses-malzeme ilişkilendirmesi yapıp yapamadıkları bilinmemektedir

(Köhler, 1929; Öztürk vd., 2013). Bu çalışmanın amacı, ses sembolizminin Türkçe diline özgü

ve evrensel özelliklerini hem çocuklarda hem de yetişkinlerde belirlemek, malzeme

algısıyla ilişkilendirilen ses özelliklerini saptamak ve yaşa bağlı oluşabilecek gelişimsel

farklılıkları keşfetmektir. İlk çalışmada Türkçe konuşan yetişkinlerin (N=93; 68 kadın;

OrtYaş=21.46, Aralık=18-26) ve çocukların (N=27; 16 kız; OrtYaş=4.22; Aralık=4-6) malzeme ile

ilgili ses sembolizmi algıları araştırılmıştır. Yetişkinler 83 Türkçe yansıma kelimeyi (örneğin;

kıtır kıtır, pırıl pırıl, şapur şupur) 18 malzeme sıfatı (örneğin; tanecikli, parlak, ıslak) üzerinden

değerlendirmiştir. Çocuklarsa, dil, ince ve kaba motor becerilerini ölçen Denver II Gelişimsel

Tarama Testi’ne ek olarak, yetişkinlerden en yüksek değerlendirmeleri alan 7 kelime ve 6

sıfatı değerlendirmiştir. Yetişkinlerde malzeme sıfatları ve bazı sesleri içeren Türkçe

yansıma kelimelerde güçlü ilişkiler gözlenmiştir. Çocuklar daha yaygın sıfatlarda yetişkinler

ile uyumlu sonuçlar gösterirken bazı sıfatlarda tutarlı sonuçlar göstermemiştir. İnce motor

ve dil becerisi yetişkinler ile benzer ilişkiler kurmaları konusunda belirleyici olmuştur. Bu

sonuç çocukların ses-malzeme ilişkisi kurabildiklerini göstermektedir. Fakat bunu ifade

ederken zorlandıkları çıkarımı yapılabilir. Buna ışık tutmak için üçüncü deneyimizde

çocuklardan görmedikleri iki malzemeye dokunmaları ve verilen Türkçe yansıma kelimeye

karşılık gelen malzemeyi seçmeleri istenmektedir. Bu devam eden deneyde çocukların

malzemeleri keşfederken kullandıkları el hareketleri ve ses sembolik kelimeyle uyumlu

malzemeyi seçip seçmedikleri değerlendirilmektedir. Çocukların yetişkinlerinkinden

(Dövencioğlu vd., 2022) farklı el hareketleri kullandıkları gözlemlenmektedir. Yetişkinlerle

ne kadar uyumlu el hareketi yaparlarsa cevaplarının o kadar tutarlı olması beklenmektedir.

Bu çalışma çocuklarda ilk kapsamlı malzeme algısı ve ses sembolizmi araştırmasıdır.