Akran Zorbalığının Sıklığının Belirlenmesi ve Önleyici Eğitim Programının Uygulanması: Çankırı Örneği


Creative Commons License

Özbek Ö. Y. , Taneri P. O. , Akduman N.

5. Uluslararası Bilimsel Araştırma Kongresi , İstanbul, Turkey, 1 - 02 September 2020, pp.163

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: İstanbul
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.163

Abstract

Son yıllarda yapılan çalışmalar akran zorbalığının Türkiye'de özellikle ilkokul çocukları

arasında yadsınamayacak bir sorun olduğunu ortaya koymuştur. Daha güçsüz birey

üzerinde bir şekilde baskı kurmak, ad takmak, dalga geçmek, grup dışında bırakmak,

kızdırmak, korkutmak, taciz etmek, eşyalarını almak ya da zarar vermek gibi davranışlarla

örneklendirilebilen, kasıtlı ve tekrarlı saldırgan davranışlar zorbalık olarak adlandırılmaktadır.

Zorbalık davranışları hem zorbalığa maruz kalan bireyin psikolojik, sosyal ve duygusal

gelişiminde önemli sorunlar ortaya çıkmasına hem de zorbalık yapan ve zorbalığa şahit olan

bireyin pek çok sorun yaşamasına neden olmaktadır. Zorbalığa maruz kalanlar daha fazla

depresyon belirtileri göstermektedir. Benzer şekilde, zorbalık yapanlar intihar etmeye daha

eğilimlidir ve zorbaca davranışlar sergileme ile depresyon arasında da olumlu bir ilişki

bulunmaktadır. Yapılan araştırmalar, zorbalığı önleyici programların özellikle erken yaşlarda

etkili olduğunu göstermektedir. Türkiye'de bu konuda bazı yerel girişimler olsa da (örneğin,

Çankaya RAM Zorbalığı Engelleme Projesi) devlet okullarını kapsayan ulusal ölçekte

önleyici bir program uygulamasına rastlanmamıştır. Bu çalışma kapsamında ilkokul

seviyesinde çok bileşenli (okul yöneticisi, öğretmen, öğrenci, RAM ve psikolojik

danışmanları içeren) bir zorbalığı önleme programı geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Çalışmanın

amacı, okullardaki mevcut akran zorbalığının düzeyinin tespit edilmesi, akran zorbalığını

önleyici eğitim programının uygulanması ve geliştirilen eğitim programın gözden geçirilerek

yeniden düzenlenmesidir. Okullardaki mevcut akran zorbalığının düzeyinin tespiti için;

ilkokul öğrencilerinin (1) zorbalık davranışları: Colorado Okul İklim Surveyi, Akran Zorbalığı

Ölçeği Çocuk Formu (2) kaygı düzeyleri: Çocuklar İçin Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (3)

sosyal anksiyete düzeyleri ise Çocuklar için Sosyal Anksiyete Ölçeği-Yenilenmiş Biçim

kullanılarak ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın evreni Çankırı merkez

teşkilatındaki ilköğretim okullarında öğrenim gören öğrencilerin tamamı araştırmanın

örneklemi ise akran zorbalığının en sık görüldüğü, çalışmaya gönüllü olarak katılan

ilköğretim okullarına devam eden öğrencilerdir. Verilerin analizinde frekans tabloları ve

betimsel istatistikler kullanılmıştır. Veriler SPSS programı yardımıyla analiz edilmiştir.

Öğrencilerin yaklaşık %45’i akran zorbalığının tanımını bildiğini ve akran zorbalığına maruz

kaldığını belirtmiştir. Araştırma öğrenciler arasında fiziksel şiddetin ve ilişkisel şiddetin en

çok g.rülen zorbalık türü olduğunu göstermiştir. Zorbalık durumunda mağdurun en çok

başvurduğu çözüm yolları aileden yardım almak, okuldaki bir yetişkinden yardım almak ya

da çocuğa durmasını söylemek olarak bulunmuştur. Covid-19 salgını nedeniyle eğitim

programı uygulandıktan sonra yeniden yapılması planlanan son testler ileri bir tarihe

ertelenmiştir. Ancak program bileşenlerinden elde edilen bilgiler ışığında eğitim programında

düzenlemeler yapılmıştır.