Ortaokul Fen Bilgisi Ders Kitaplarındaki Biyoçeşitlilik ile İlgili Kavramların İncelenmesi

Dünyamız, çeşitli bitki topluluklarının, faunanın, cansız varlıkların bulunduğu çok zengin ekosistemlere ve habitatlara sahiptir. Bu alanlardaki yaşam formlarının çeşitliliği biyoçeşitlilik olarak adlandırılmaktadır (Silvert, 2006). Günümüzde biyoçeşitlilik kirlilik, doğal kaynakların aşırı kullanımı, ormansızlaştırma ve doğal yaşam alanlarının yok edilmesi gibi insan kaynaklı etmenlerden dolayı tehlike altındadır (Trombulak ve diğerleri, 2004). Bu sebeple insanlar biyoçeşitliliğin devamlılığı ve korunması için çaba sarf etmelidirler. Bu noktada fen bilgisi eğitimi önemli bir rol oynamaktadır. Fen bilgisi eğitimi müfredatında yer alan doğa hakkındaki konu ve kavramlar öğrencilerin doğaya olan bağlılıklarını, farkındalıklarını ve doğa hakkındaki tutumlarını olumlu yönde etkilemiştir (Lundegård ve Wickman ,2007). Ayrıca, bu konu ve kavramların öğrencilere nasıl aktarıldığı da önemli bir rol oynamaktadır (Menzel ve Bögeholz 2008). Bu noktada ders kitapları önemli bir işleve sahiptir (Ferguson ve diğerleri,2006). Ders kitapları yaygın olarak kullanılan bir öğretim materyalidir ve öğretimi doğrudan etkileyecek unsurlara sahiptir. Öğrencilerin konu hakkındaki bilgisini, anlayışlarını ve düşüncelerini doğrudan etkiler (Roth, 2001). Bu sebeple biyoçeşitlilik konusunun ders kitaplarında nasıl yer aldığının incelenmesi önem arz etmektedir. Bu amaç doğrultusunda bu çalışmada ortaokul fen bilgisi eğitimi ders kitaplarındaki (5.-8.Sınıf) biyoçeşitlilik ile ilgili (Canlılar ve Yaşam konu alan adlı) ünitelerdeki biyoçeşitlilik kavramlarının hangi canlı türleri ile ifade edildiği, biyoçeşitlilik ile ilgili ne tür etkinliklerin kullandığı ve biyoçeşitlilik kavramının ne tür ölçme ve değerlendirme tekniklerinin kullanıldığı incelenmiştir. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman ve içerik analizi metodu kullanılmış olup, nitel veri analizi programlarından olan MAXQDA programında veri analizi yapılmıştır. Veri analizi sürecinde ilgili kavram ve yapılar kodlanarak kategoriler ve temalar çıkarılmıştır. Oluşturulan kod listende biyoçeşitlilik kavramlarına ek olarak fen bilgisi kavram ve konuları ve ölçme değerlendirme teknikleri de yer almaktadır. Çalışmanın ön bulguları ortaokul fen bilgisi eğitimi ders kitaplarında biyoçeşitlilikle ilgili hayvan türleri ile ilgili içeriklere görece fazla sayıda yer verildiği göstermektedir. Ayrıca biyoçeşitlilikle ilgili konu ve kavramların daha çok kısa cevap ve doğru/yanlış değerlendirme türleri ile ölçüldüğü görülmüştür. Ayrıca, ortaokul fen bilgisi eğitimi ders kitaplarında biyoçeşitlilikle ilgili aktivite olarak poster hazırlama ve deney etkinlerinin kullanıldığı bulgusuna da ulaşılmıştır. Bu çalışma ile fen bilgisi eğitimi alanında ders kitabı yazarlarına ve öğretmenlere temel bilgiler sağlanması hedeflenmektedir.Çalışmanın verileri biyoçeşitlilik konusunun deney, poster, sunum ve saha gezisi gibi üst düzey bilimsel becerilerin ve iletişim becerilerinin desteklendiği etkinliklerde ele alınmasını önermektedir.