HAYMANA HAVZASI’NDA (ANKARA, TÜRKİYE) ÜST PALEOSEN-EN ALT EOSEN PLANKTONİK FORAMİNİFER BİYOSTRATİGRAFİSİ VE PALEOSEN-EOSEN TERMAL MAKSİMUM’UN KAYDI

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Sevinç Altıner

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: İngilizce

Özet:

Yaklaşık 56 Ma önce gerçekleşmiş ani bir küresel ısınma (Paleosen-Eosen Termal Maksimum) Paleosen/Eosen sınırını simgeler. Bu olay derin deniz ortamlarında planktonik foraminifer topluluklarında planktonik foraminifer sapma taksonları (PFET) olarak adlandırılan üç planktonik foraminifer türünün ortaya çıkışı ile bir dönüşüm olarak kaydedilmiştir. Tez çalışması bu olayın Orta Anadolu’da Haymana Havzası’ndaki kaydını incelemeyi amaçlamaktadır.

Haymana Havzası Üst Kretase-orta Eosen aralığında sürekli çökelmiş olan bir sedimanter istif özelliği nedeniyle bu çalışma için uygun bir ortam sunmaktadır. Üst Paleosen-alt Eosen aralığı Eskipolatlı Formasyonu olarak bilinen derin deniz şeyl birimiyle temsil edilmektedir. Bu formasyondan ölçülen 33 metrelik stratigrafik kesit üzerinden alınan 41 örnek yıkama metodu ile hazırlanarak planktonik foraminiferler toplanarak çalışılmıştır.

Planktonik foraminiferler biyostratigrafik çatı için çalışılmış olup 11 cinse ait toplam 40 tür tanımlanmıştır. Kesit boyunca 4 adet biyozon belirlenmiş olup bunlar gençleşen sırayla şöyledir: Globanomalina pseudomenardii Zonu, Morozovella subbotinae Zonu, Acarinina sibaiyaensis Zonu, and Pseudohastigerina wilcoxensis Zonu. Bu biyozonlar geç Tanesiyen ve en erken İpresiyen’i temsil etmektedir.

Cins bazında bollukların ölçülü kesit boyunca incelenmesi amacıyla 26 adet örnekten sayısal analiz yapılmıştır. Benzer enlemlerde de görüldüğü gibi Acarinina cinsinin baskınlığı kaydedilmiş olup Subbotina ve Morozovella cinslerinin bolluğu eşlik etmektedir. Topluluğun küçük bir kısmını ise Globanomalinid ve Igorinid gruplar oluşturmaktadır. Örneklerde belirlenen taşınma/yeniden işlenme sorunu zon sınırlarının belirlenmesinde zorluklara sebep olmuştur. Sayısal analizle birlikte incelendiğinde bu durum türbit akıntı fazlarına bağlı olarak yorumlanabilir.

Bu çalışma ile PFET’den bir tür olan A. sibaiyaensis Türkiye’de ilk defa Haymana Havzası’nda belirlenmiş ve biyozon oluşturulmuştur. Diğer PFET türlerine örneklerde rastlanmamış olması geniş örnek aralığı, korunmaya dair problemler veya bu türlerin tercih ettiği coğrafi dağılım ile açıklanabilir. A. sibaiyaensis Zonu’nun bulunuşuyla PETM’in yeri belirlenmiştir. Çalışma ile oluşturulan biyostratigrafik çatı Eskipolatlı Formasyonu’nun kronostratigrafik pozisyonunu belirginleştirmiştir.