Kullanıcının bilgi seçiminde karar vermesini etkileyen bilişsel yapısı üzerine bir inceleme / A Study on the impact of the user`s cognitive structure on the document selection
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilgi Ve Belge Yönetimi A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Y.Doç.Dr. Nazan Uçak
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Kullanıcının bilişsel yapısı, bilgi seçiminde karar vermesini etkilemektedir. Bilgi erişim sistemleri, sistemden alınan geribildirimlere dayanılarak geliştirilmiştir. Bu sistemleri kullanan kullanıcı çoğu zaman göz ardı edilmiştir. Bilgi erişim sistemlerinin işleyişi ve bilgiyi geleneksel tarzda düzenlemesi, kullanıcının bilgiyi zihinde işleyişinden farklıdır. Bu durum, kullanıcı ile bilgi erişim sistemleri arasında uyumsuzluğa neden olmakta, kullanıcının bilgi arama davranışım, bilgi seçimini ve karar vermesini etkilemektedir. Bilgi hizmetlerinin tasarlanmasında kullanıcının bilişsel yapısının dikkate alınmaması bilgiye erişimi olumsuz etkilemektedir. Kullanıcının hem bilişsel düzeyde edindiği bilgiler, hem de duygulan bibliyografik künyenin seçiminde önemli olmaktadır. Kullanıcıya tarama sonunda çıktı olarak sunulan bibliyografik künyelerdeki, erişim noktalan kullanıcının belli oranda dokuman hakkında bilgi edinmesini sağlayarak karar vermesini kolaylaştırmaktadır. Bununla birlikte kullanıcı, erişim noktalanm değerlendirirken bazı kriterler ve dokümana yüklediği değerler doğrultusunda seçimini yapmaktadır. Araştırmamızın amacı, bibliyografik künyedeki erişim noktalarının, seçim kriterlerinin, künyeye yüklenen değerlerin karar vermede ne denli etkili olduğunu ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda hipotezimiz; "kullanıcının bilişsel yapısı, dokümana yüklediği değerler (foksiyonel, sosyal, duygusal, epistemik, koşul), seçim kriterleri (ilgililik, otorite, kapsam, haberdar olma, kalite, güncellik, erişilirlik, donanım, yazarla ilişki) ve bibliyografik künyede yer alan erişim noktalan (başlık, yazar, kaynak, yayın yılı, yayıncı, dil, anahtar kelimeler, öz) doküman seçiminde karar vermesini etkilemektedir." şeklindedir. Çalışma sonucunda hipotezimiz kanıtlanmış ve konuya ilişkin öneriler getirilmiştir. Araştırmamızda "İçerik Analizi" yöntemi kullanılmıştır. Bu araştırmaya, Ankara'da Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü ve Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü yüksek lisans ve doktora öğrencisi toplam 21 kişi katılmıştır. Deneklere 1043 bibliyografikIll künye verilmiş ve künyeleri değerlendirmeleri istenmiştir. Bu guruba verilen künyeler, LISA, Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, Türk Kütüphaneciliği ve Türk Kütüphaneciler Derneği tarafından yayınlanan diğer yayınlar taranarak belirlenmiştir. Deneklere verilen künyelerde hangi erişim noktalarına ve kriterlerine değindikleri ve hangi değerleri yüklendikleri ortaya konmuştur. Sonuç olarak, bibliyografik künyedeki yedi erişim noktasından en fazla başlığa, öze ve kaynağa değinilmiştir. Künyeler dokuz seçim kriterine göre değerlendirildiğinde, en fazla ilgililik, güncellik ve kapsamın önemli olduğu gözlenmiştir. Toplam künyeler yüklenen değerler açısından bakıldığında, % 58,9'una fonksiyonel, % 12,9'una epistemik, % 12,1 'ine koşul, % 10,3'üne sosyal değer ve % 5,8'ine duygusal değer yüklendiği görülmektedir.