Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Fizik Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Altan Baykal
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: İngilizce
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu tezde, süreksiz yüksek kütleli X-ışını çift yıldız sistemi atarcası MAXI J1409-619’un tayfsal ve zamansal analizleri sunulmaktadır. Ekim 2010’da keşfedilen MAXI J1409-619, Aralık 2010’da, Şubat 2011’e kadar sönümlenen bir patlama geçirmiştir. Tezde Swift ve RXTE uydularının bu süre zarfındaki gözlemleri kullanılmıştır. Analiz sonuçları MAXI J1409-619’un bir aktarım güçlü atarca olduğu savıyla uyumludur. RXTE ve Swift verisinin zamana göre çözümlenmiş enerji tayfları önceden raporlanan bulguları doğrulamaktadır. Patlamanın doruğunda, tayflar yüksek enerji kesimli (cutoff) güç yasası (power law) ve 6.4 keV’ta sabitlenmiş bir Fe çizgisi ile modellenmiştir. Öte yandan, yetersiz derecede düşük sayım oranı içeren gözlemlerde basit güç yasası kullanılmıştır. Soğurulma düzeltmesinin yapıldığı 3–25 keV aralığındaki en yüksek akı, 1.96×10−9 erg s-1 cm−2 olarak hesaplanmıştır. 14.5 kiloparseklik bir uzaklık varsayıldığında buna karşılık gelen aydınlatma gücü L3-25 keV ∼ 4.9×1037 erg s−1 dir. Ayrıca, kaynağın tayfsal değişkenlerinin evrimi ve bu değişkenler arasındaki bağıntılar üzerinde çalışılmıştır.
Patlama evresi boyunca ışık eğrisinde periyodik değişkenlikler ortaya çıkmıştır. Patlama başlangıcında 503 saniyelik bir dönüş periyodu bulunmuştur. Çeşitli yörünge evrelerinde yapılan tayf ölçümleri kullanılarak çift tepeli atım profilinin varlığı doğrulanmış, değişen yörünge fazlarındaki tayfsal değişkenler incelenmiştir.
Son olarak,
güç tayfı analizleri MAXI J1409-619’da periyodik benzeri salınımlar
(QPO) ve harmoniklerinin varlığını doğrulamıştır. Patlama süresince
periyodik benzeri salınımların frekansları ∼0.2 Hz’den ∼0.1 Hz’e doğru
kaymıştır, bu da periyodik benzeri salınımların akı ve kütle aktarım
hızıyla bağlantılı olduğuna işaret etmektedir. MJD 55441’deki toplamda
19 ks pozlamalı iki gözlem, 0.190 Hz’de bir periyodik benzeri salınım ve
iki harmoniğini ortaya çıkarmıştır; bu da ∼1×1013 Gauss kuvvetinde bir manyetik alanı işaret etmektedir.