Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Ali Akar, Ayşe Melek Özyetgin
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Altın Orda Devleti, Kazan ve Kırım Hanlıkları dönemine ait yarlık ve bitiklerden oluşan resmî yazışmalar, Türk-Moğol devlet geleneği hakkında bilgi alabildiğimiz temel kaynaklardandır. Bu çalışmada, 1549 ve 1597 tarihleri arasında Kırım Hanlığı'nda yazılmış 15 yarlık metni incelenmiştir. Bu metinlerden üçü tarhanlık yarlığı, on ikisi soyurgal yarlıktır. Söz konusu metinler, USMANOV 1979'da bilgileri verilen yarlık ve bitikler arasında tespit edilmiş ve Krımskiy Oblastnoy Gozudarstvennıy Arhiv (KOGA ? Kırım Devlet Arşivi)'den temin edilmiştir. Kırım Hanlığı dönemine, özellikle de XVI. yüzyıla ait yazılı eserlerin sayısı oldukça sınırlıdır. Bu nedenle eldeki çalışmanın Türk dilinin Kırım coğrafyasında yaşadığı tarihî gelişme seyrini tespit etmek açısından önemli olduğu düşünülmektedir.Çalışmanın ?Giriş? kısmında, Kırım Hanlığı'nın tarihi ve resmî yazışma geleneği değerlendirmeye çalışılmış, Kırım diplomatikası içinde yer alan bitik ve yarlık, özellikle de tarhanlık ve soyurgal yarlıklarının genel üslup özellikleri üzerinde durulmuştur.Çalışmanın ?Birinci Bölüm?ünde incelenen yarlık metinlerinin dil özellikleri ortaya konmaya çalışılmış; ?İkinci Bölüm?de metinler üslup özellikleri açısından ele alınmıştır. Çalışmanın son bölümü olan ?Üçüncü Bölüm?de metinler çevriyazı ile yazılmış ve Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.Çalışmanın sonunda, metinlerin hem Oğuz hem de Kıpçak lehçelerinin etkisiyle gelişen söz varlığını ortaya koyabilmek amacıyla, gramatikal bir ?Dizin? hazırlanmıştır. Metinler çok sayıda kişi ve yer adı içerdiklerinden ayrıca bir de ?Özel Adlar Dizini? oluşturulmuştur. Yarlık metinlerinde geçen özellikli sözcük, terim ve özel adlarla ilgili ?Notlar? çıkarılmış, ayrıca ?Ekler? bölümüne alan uzmanlarının yararlanabilmeleri için orijinal belgelerin birer nüshası konmuştur.