Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ünal Araç
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Türkiye'de, sergileme pratikleri modernleşme sürecinin hamlelerinden biri olarak sanatsal yaşantıda yerini bulmuştur. Sergilemeyi, siyasi, iktisadi, eğitim, sosyoloji, kültür ve sanat alanındaki gelişmelerin birer izleği olarak, Erken Cumhuriyet döneminde Cumhuriyet ideolojisinin önemli propaganda mekanizmalarından biri olarak görmekteyiz. Siyasi ideolojinin sergileme üzerinden gösterilmesi, sergilemenin kendisini doğrudan politik bir eyleme dönüştürmüştür. Tez kapsamında, sanat ortamlarının gelişimine katkı sağlayan etmenler, sanat eğitimleri, öncü sanat ve kültür aktörleri, sergiler ve mekânlar, katılım sağlanan evrensel sergilerden örnekler açıklanmıştır. Bunun amacı, temsil yoluyla görsel kültür inşası ile imge ve güç ilişkilerini de yansıtmaktır. Aynı zamanda verilen sergi örnekleriyle karşılaştırma sunarak, temsil ve ideolojinin sergileme üzerindeki propaganda ve endoktrinasyon arasındaki nüansı göstermektir. Cumhuriyetin ilanından 27 Mayıs 1960 yılında yapılan Askeri Müdahalesi 'ne kadar geçen sürede sanat ve sergilemenin demokrasi düzleminden iktisadi düzlemdeki seyri açıklanmaktadır. Bu yaklaşım devletçi paradigma çerçevesinde değerlendirmeye alınmış, benzer tutumun diğer dönemlerde karşılığı olduğu da sergi örnekleri üzerinden ele alınmıştır. 1946'da tek partili sistemden çok partili sisteme geçilmesiyle yaşanan siyasi kırılma noktası, özellikle devletin sanata yönelik değişen tutumlarının ideolojik nedenleri de verilen sergi örnekleri üzerinden tartışılmaya çalışılmıştır. Bu anlamda, devletin kültür-sanat politikalarının azalmasıyla artan bireysel çabaların ve oluşturulan uluslararası ilişki ağlarının sergilemede Türkiye sanatını küresel düzleme yerleştirme uğraşının sergi pratikleriyle nasıl mümkün hale getirildiği irdelenmiştir. Sergilerin düzenlenmesi konusunda vitrin arkasında çeşitli organizasyonlarla temsili gerçekleştiren kültür erklerinin/aktörlerinin listesi oluşturulmuştur. Bu liste, ilişki dinamiklerinin bağlantılarının çözümlenmesine yardımcı olması ve bir arada anlam ifade etmesi amacıyla düzenlenmiştir. Sergi örnekleri incelenirken karşılaşılan sergi haberleri birer veri olarak tablolaştırılmıştır. Elde edilen tablolardan hareketle sergilerin yıllara, türlere ve mekânların kullanım yoğunluğuna göre dağılımını gösteren grafikler oluşturulmuştur. Söz konusu grafikler tez konusu gereğince tartışılan teorik çerçeveyi şemalaştırması ve rakamsal değerler ile fikir vermesi açısından önemli görülmüştür.