Gender Equality in STEM Areas: Mapping and Monitoring


Beşpınar Akgüner F. U. (Executive), Pehlivanlı Kadayifci E.

Association (NGO), 2020 - 2021

  • Project Type: Association (NGO)
  • Begin Date: June 2020
  • End Date: December 2021

Project Abstract

Kadınlar ve diğer azınlık grupları eğitim ve istihdamda küresel boyutta elde ettikleri önemli kazanımlara rağmen, bazı alanlarda hâlâ ciddi engellerle karşılaşmakta ve dezavantajlar yaşamaktadır. Kadınlık ve erkeklik rollerine atfedilen toplumsal kalıpyargılar ve normlar dolayısıyla birçok toplumda bazı mesleklerin kadın mesleği, bazılarının ise erkek mesleği olarak görüldüğü bilinmektedir. Kadınlar toplumda erkek meslekleri olarak görülen meslekleri edinmek için eğitim aşamasından başlayarak güçlüklerle karşılaşmaktadır. Sadece meslek edinme aşamasında değil, çalışma hayatının meslekte yükselme gibi farklı evrelerinde de de benzer güçlük ve engeller görülmektedir. Bu güçlük ve engeller kadınların bu alanlara katılımında ve bu alanlarda tutunmalarında erkeklere göre ciddi dezavantajlı olmalarına neden olmaktadır. Birçok toplumda doğa/fen bilimleri, teknoloji, mühendislik ve matematik alanları erkeklerin daha başarılı oldukları alanlar olarak görülmektedir. Tarihsel olarak ve günümüzde bu alanlarda öncülerin ve etkin figürlerin çoğunluğunun erkek olması bu tür toplumsal kabulleri güçlendirmektedir. Kız çocuklarının okul öncesi eğitimden başlayarak doğa/fen bilimleri, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarıyla ilgilenmeleri teşvik edilmemektedir. Eğitim seviyesi yükseldikçe bu alanlarda kadınların karşılaştıkları önyargı ve engeller de artmaktadır. Kadınlar bu alanlarda kendilerine olan güvenlerini yitirmekte ve bunların sonucu olarak çoğu kadın eğitiminin ilerleyen yıllarında bu alanları meslek olarak seçmemektedir [Kız Çocukları ve Kadınların STEM Eğitimi: Kodu Kırmak11 (Cracking the Code: Girls and Women’s Education in STEM UNESCO), 2017]. Bu alanları meslek olarak seçen kadınlar da işe girme, meslek içi eğitim alma ve yükselme gibi kariyerlerinin farklı boyutlarında sorunlarla karşılaşmaktadır. Kadınlar bu alanlara girseler dahi kariyerlerinde ilerleyememekte; genellikle düşük ücretli ve düşük statülü STEM işlerinde yoğunlaşmaktadır.12 Bu rapor fen bilimleri, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarındaki (Science, Technology, Engineering and Mathematics, STEM) toplumsal cinsiyet eşitsizliğine odaklanacaktır. Özellikle küresel ve ulusal ekonomiler için STEM alanlarının önemi arttıkça daha çok iş ve meslek STEM alanları kapsamına girmektedir. Günümüzde sadece ekonomik açıdan gelişmekte olan ülkelerde değil, gelişmiş ülkelerde de STEM alanlarında kadınlar için benzer engel ve sorunlar mevcuttur. Önümüzdeki dönemde STEM alanlarının ekonomiyi ve geleceğin mesleklerini belirleme gücü arttıkça, kadınların bu alanlarda düşük temsili birçok toplumda toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştirecektir. Bu nedenle kadınların söz konusu alanlarda karşılaştıkları engel ve sorunlarla mücadele etmek önem taşımaktadır. Bu doğrultuda, Dünyamızı Dönüştürmek: Sürdürülebilir Kalkınma için 2030 Gündemi’nde STEM alanlarında toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak için ülkeler arası farklılıkların arkasındaki toplumsal, kültürel, ekonomik ve sosyal politika boyutlarını dikkate alma gerekliliği belirtilmiştir. Bu raporun amacı, toplumsal cinsiyet ile STEM eğitim ve çalışma alanları arasındaki ilişkiselliği dikkate alarak, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin STEM alanlarında hangi noktalarda ortaya çıktığını ve nasıl deneyimlendiğini incelemektir. Bu kapsamda, hangi yapısal etkenlerin kadın ve diğer azınlık gruplarının bu alanlara katılımında ne tür engellere neden olduğu saptanacak, bu engellerin neler olduğu tartışılacak ve uluslararası iyi örnekler de dikkate alınarak hem dünyada, hem de Türkiye’de bu konudaki gelişmeler incelenecektir. Rapor kadınların uluslararası normlar çerçevesinde belirlenen STEM alanlarındaki eğitim ve çalışma haklarının kullanımı açısından ülkemizde benimsenen politika ve uygulanan programların etkilerinin göstergelere dayanarak izlenmesine katkı sunmayı hedeflemektedir. STEM alanının haritalanması eğitim, istihdam ve dijital teknolojiye erişim gibi pek çok alt alanın etkileşimi sayesinde en kapsamlı şekilde gerçeklestirilebilir. Bu raporda mevcut somut göstergeler ve haritalama çalışmalarının14 STEM altyapısı oluşturacak vurgularına ek olarak, STEM alanlarında yeni göstergeler önererek izleme ve haritalama çalışmalarına katkı sunulması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye’de yapılan ve yapılmayanları izlemek, haritalamak ve değerlendirmek için göstergeler geliştirmek raporun temel hedefinin bileşenleridir.