Yeni Nesil Aşı Adjuvanları: Bakteriyel Ekstraselüler Veziküllerin İmmunostimülant Etkilerinin In Vivo Modellerde Değerlendirilmesi
TÜSEB B Grubu AR-GE Projesi, 2025 - 2027
- Proje Türü: TÜSEB B Grubu AR-GE Projesi
- Başlama Tarihi: Ocak 2025
- Bitiş Tarihi: Ocak 2027
Proje Özeti
Halk sağlığının temel unsurlarından biri olan aşılar, bulaşıcı hastalıklara karşı en önemli koruyucu araçlardan biri olarak kabul edilmektedir. Bir aşının etkinliği yalnızca antijen bileşenlerine değil, aynı zamanda aşılara eklenen adjuvanlara da bağlıdır. Bu nedenle, etkili bağışıklık tepkisi oluşturabilen, güvenilir ve düşük maliyetli yeni adjuvanların geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Güncel bilimsel kanıtlar, ekstraselüler vezikül (EV) tabanlı aşılamanın klinik potansiyeline dikkat çekmektedir. EV’ler üretici hücrelere ve biyogenez mekanizmalarına bağlı olarak çeşitli boyutlara sahip olan, lipit çift katmanlı nanoveziküller olarak tanımlanmaktadır. Çeşitli ökaryotik hücrelerden köken alan EV’lerin bağışıklık tepkilerini indükleme yeteneği aşı geliştirme alanında umut verici bir platform sağlamaktadır. İnsan hücrelerinin ana kaynak olarak kullanılması; yüksek üretim maliyetleri, etik gereksinimler ve düzenleyici kısıtlamalar gibi zorluklarla karşı karşıyadır. Öte yandan, bitkisel kaynaklar da toprak, su ve alan gibi önemli doğal kaynak gereksinimleri ve uzun büyüme süresi gibi dezavantajlar taşımaktadır. EV’lerin bakteriyel analogları olan bakteriyel dış zar vezikülleri ise Gram-negatif bakteriler tarafından üretilmekte ve ökaryotik EV’lere alternatif olarak kabul edilmektedir. Ancak, lipopolisakkarit toksisitesi ve bazı varyantların sepsise neden olma riski dezavantajları olarak rapor edilmektedir. Gram-pozitif bakteri kaynaklı EV’ler ise tüm bu sorunların üstesinden gelmek için önemli ve yenilikçi bir alternatif sunmaktadır. Literatürde bulunan oldukça sınırlı çalışma, EV’lerin etkinliğinin suş özelinde değişiklik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, etkin özellik sergileyen EV eldesi için yeni bakteriyel kaynaklara halen ihtiyaç duyulmaktadır. Bu projede, daha önce gerçekleştirmiş olduğumuz in vitro çalışmalar neticesinde immunostimülatör etkinliği kanıtlanmış olan Limosilactobacillus reuteri suşuna ait EV’lerin (LrEV) adjuvan olarak kullanılma potansiyeli in vivo koşullarda incelenecektir. Bu kapsamda, hayvanlara (C57BL/6, n=8) LrEV’lerin tek başına ve bir antijenle (ovalbumin:OVA) birlikte intraperitoneal enjeksiyonu gerçekleştirilecektir. Pozitif kontrol olarak ALUM kullanılacaktır. Adjuvanın güvenilirliğini belirlemek için hayvanlarda kilo kaybı, ateş, lokal inflamasyon ve enjeksiyon bölgesinde şişlik takip edilecektir. Çeşitli dokular ise histopatolojik açıdan incelenecektir. OVA’ya spesifik serum antikor seviyeleri analiz edilerek humoral bağışıklığa etkisi, CD4+ ve CD8+ T hücre aktivasyonu ile üretilen çeşitli sitokinlerin gen ve protein seviyelerinin ölçümü sonucunda ise hücresel bağışıklığa etkisi değerlendirilecektir. 24 ayda tamamlanması hedeflenen projenin 1 yürütücü, 4 araştırmacı ve 3 bursiyerden oluşması planlanmaktadır. Aşı geliştirmeye yönelik temel araştırmalar kapsamında önerilen bu proje, LrEV’lerin aşı formülasyonlarına entegre edilmesine imkan sağlayabilecek olup hem suş bazında hem de teknoloji esasında özgünlük içermektedir.