Yetersiz Beslenmeyle Mücadele Etmek İçin Farklı Ülkelerden Büyük Bir Susam Koleksiyonundaki Tohum Mineral İçeriğinin Genetik Çeşitlilik ve Genom Çapında İlişkilendirme Çalışması

Kurt C.(Yürütücü), AKSOY E., Demirbaş A., Baloch F. S., Nadeem M. A., Alsaleh A.

TÜBİTAK - AB COST Projesi , 2024 - 2027

Proje Türü: TÜBİTAK - AB COST Projesi
Başlama Tarihi: Şubat 2024
Bitiş Tarihi: Şubat 2027

Proje Özeti

2021'de 7,87 milyar olan dünya nüfusunun 2030 ve 2050'de sırasıyla 8,6 ve 9,8 milyara çıkması beklenmektedir. Tarımsal üretim ve tedarik zinciri, iklim değişikliği ve COVID-19 salgını gibi mevcut küresel krizlere karşı en savunmasız olanıdır. Yaşanan son pandemi, gıda tedariğinde ülkelerin öncelikle kendi ihtiyaçlarını karşılamasının ne kadar önemli ve hayati olduğunu bir kez daha göstermiştir. Artan nüfus, açlık ve yetersiz beslenmeyi de beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, besin eksikliği ile mücadele etmek için düşük gelir grubundaki aileler de dahil toplumun tüm kesimleri tarafından tüketilebilecek besin değeri yüksek gıdaların üretilmesi gerekmektedir. Küresel ısınma ve su kaynaklarındaki azalmalar bitkisel üretimde kuraklığa karşı dayanıklı ürünlerin daha yaygın olarak yetiştirilmesine neden olacaktır. Bu bağlamda susam, içerdiği zengin besin öğelerinin yanı sıra kurak koşullara olan toleransı nedeniyle besin elementi eksikliklerinin giderilmesi için önemli bir besin kaynağı olacaktır. Artan dünya nüfusu, azalan tarımsal topraklar ve besin eksikliğinin her geçen sene artışından ötürü, gıda değeri yüksek ürünlerin tüketim zincirinde oranının arttırılması gerekmektedir. Bu bağlamda, önerilen projenin amacı; 39 ülkeye ait büyük bir susam gen havuzundaki genotiplerin Fe, Zn ve Se içeriklerinin incelenmesi ve bu içeriklerle ilişkili DNA markörlerinin belirlenmesi ve sonrasında bu markörlerin KASP’a çevrilmesidir. Daha önce böylesi kapsamlı bir koleksiyonda (470 adet) susam tohumlarının Fe, Zn ve Se içeriklerinin belirlenmemiş olması ve susamda mikro veya makro-element içeriği ile ilişkili DNA markörlerinin belirlenmesi amacıyla yapılmış herhangi bir ilişkili haritalama çalışmasının bulunmamasından dolayı önerilen bu proje özgündür. Bu amaca yönelik olarak, proje kapsamında 470 adet susam genotipi iki yıl (2023, 2024) Adana koşullarında yetiştirilip, tohumlarındaki Fe, Zn ve Se içerikleri ICP-OES ile belirlenecektir. Eş zamanlı olarak, bitkilerden genomik DNA izole edilerek DArT-markör ve DArT-Seq analizleri ile genotiplenecektir. Biyoinformatik analizlerle susam panelinin genetik varyasyonu ortaya çıkartılacaktır. Ardından, Fe, Zn ve Se içerikleri ile ilişkili DNA markörleri belirlenecek ve bu markörler KASP’a çevrilerek 24 bağımsız genotiplik doğrulama popülasyonunda doğrulanacaktır. Proje sonucunda SCI ve SCI Expanded kapsamına giren hakemli dergilerde 4 adet makale yayımlanması planlanmaktadır. Projeden elde edilen bulgular ulusal veya uluslararası kongre veya konferanslarda bildiri olarak sunulacaktır. Proje kapsamında en az bir adet lisansüstü tez tamamlanacaktır. Geliştirilecek KASP markörleri patentlenecektir. Proje kapsamında oluşturulacak çekirdek koleksiyonun kullanılacağı yeni projeler gerçekleştirilecektir. Projede belirlenecek gen bölgelerinin fonksiyonel karakterizasyonu ile ilgili yeni projeler gerçekleştirilecektir. Projede belirlenecek susam genotiplerinin kullanılacağı bir ıslah programı başlatılacaktır. KASP markörlerinin kullanılacağı yeni ıslah çalışmaları başlatılacaktır.