Marjinal Denizlerdeki Orta Ölçek Altı Fiziksel Yapıların Çözümlenmesi
Akpınar A. (Yürütücü), Mantıkcı A. M., Başdurak N. B., Örek H.
TÜBİTAK Projesi, 1071-Uluslararası Araştırma Fonlarından Yararlanma Kapasitesinin ve Uluslararası Ar-Ge İşbirliklerine Katılımın Arttırılmasına Yönelik Destek Programı, 2026 - 2029
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1071-Uluslararası Araştırma Fonlarından Yararlanma Kapasitesinin ve Uluslararası Ar-Ge İşbirliklerine Katılımın Arttırılmasına Yönelik Destek Programı
- Başlama Tarihi: Nisan 2026
- Bitiş Tarihi: Mart 2029
Proje Özeti
Kenar (“Marjinal”) denizler, sınırlı su değişimleri, karasal girdiler ve insan kökenli baskılar nedeniyle okyanusların en hızlı ısınan bölgeleri arasındadır. Karmaşık batimetri, sezonluk katmanlaşma ve bunların büyük akıntılarla etkileşimleri çok çeşitli enerjik, geçici orta ölçek altı yapılar (“submesoscale structures”) doğurmaktadır. Orta ölçek altı fiziksel yapıların (OAY) anlaşılması, marjinal denizlerin iklim değişikliğine verdiği tepkinin anlaşılabilmesi için gereklidir. Yakın zamanlı bilimsel çalışmalar, OAYların okyanuslardaki ısı dağılımını düzenlediğini, birincil üretimi artırarak karbon tutma kapasitesini artırdığını ve yerel ve bölgesel akıntıları şekillendirdiğini göstermektedir. Ancak, OAYlar, yüksek çözünürlüklü veri eksikliği ve yetersiz model parametrizasyon nedeniyle iklim modellerinde yetersiz temsil edilmektedir. UmiSubMeso projesi, OAY dinamiklerini ve iklim değişikliği etkilerini orta enlemde yer alan üç farklı marjinal denizde; Japon Denizi, Baltık Denizi ve Karadeniz, araştıracaktır. Proje otonom sualtı planörleri (glider) ve şamandıra sistemlerinin yanı sıra bölgesel araştırma seferleri ve uydu verilerini kullanarak OAY’leri ve değişkenliklerini belirleyecek ve OAY’ların dikey karışım, ısı, tuz, oksijen ve besin tuzu taşınımlarına etkilerini araştıracaktır. UmiSubMeso projesi, OAY’ların eş zamanlı yüksek çözünürlüklü veriler kullanarak birden fazla marjinal denizde araştıran ilk kıtalararası proje olacaktır. Bu çerçevede UmiSubMeso projesi, OAY’ların farklı atmosferik zorlama (forcing) altında, farklı gerilim (strain) alanlarında ve topografyalarda kıyaslamalı analizlerinin yapılmasını sağlayacaktır. Bu kıyaslamalı incelemeler, genelde geçerli OAY mekanizmalarının yanı sıra, bölgeye özel mekanizmaları belgeleyerek, OAY’ların anlaşılmasında evrensel ilerleme sağlayacaktır. Proje çıktıları, hakemli bilimsel yayınlar ve paydaşlarla iletişim üzerinden yayılacak ve iklim değişikliği adaptasyon stratejileri ve ekosistem yönetimine katkı verecektir. UmiSubMeso projesi, OAYların okyanus modelleri ve dijital ikizlerde temsiliyetini artırarak, daha isabetli okyanus koşullarının tahmin edilmesi, iklim değişikliği etkilerinin belirlenmesi ve hassas denizler için bilgili karar alınmasını destekleyecektir.