Modelling and Forecasting Age-Segmented Mortality: Evaluation of Lee-Carter Method and Its Extensions
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, İstatistik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: RAİFE SIDAR ALŞAN KILIÇ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Barış Sürücü
Eş Danışman: Sevtap Ayşe Kestel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mortalite dinamikleri, insanların doğumdan ölüme kadar olan süreçte populasyonun yaşı, ilgili yıllar, cinsiyet ve başka diğer birçok alt-grup vasıtasıyla bilgiyi sunarak; oldukça önemli ölümlülük trendleri hakkında da sonuç çıkarmayı sağlamaktadır. Son on yılda, mortalitenin modellenmesi amacıyla birçok yeni yöntemler geliştirilmiş ve mortalitenin modellenmesi çok daha farklı ve etkili bir şekilde sağlanmaya başlanılmıştır. Söz konusu modeller içerisinde, öncül ve en çığır açan model ise Lee-Carter modeli olmuştur (Lee & Carter, 1992). Bu süreçten itibaren, Lee-Cater modeli üzerinde yoğun bir şekilde çalışılmış ve ilgili modelin farklı yapılara sahip türevleri önerilmiştir. Mortalite modellerinin performansı, bugüne kadar birçok farklı problem bağlamında araştırılmış olmasına karşın; mortalitenin insan hayatının farklı dönemlerine özgü yaş aralıklarına göre modellenmesi, araştırılan bir husus olmamıştır. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, yapısal yaşsal kırılım noktaları baz alınarak, parçalı mortalite modellerinin tahmin performansının, literatürden farklı olarak yeni bir yaklaşım kullanılarak incelenmesidir. Bu doğrultuda çalışmada Avustralya, Japonya ve Portekiz olmak üzere üç farklı ülkenin ortalama seksen-bir yıllık mortalite verileri, ülkelerin sahip olduğu farklı yaşsal yapılar bağlamında Lee-Carter modeli ve türevleri yardımıyla incelenmiştir. Sonuçlar, her bir ülkenin kadın ve erkek alt populasyonlarının farklı yaşsal yapılara sahip olduğunu ve söz konusu yaşsal yapıların mevcut olduğu yaş aralıklarındaki mortalitenin ilgili yöntemlerle tahmin edilmesinde tahmin doğruluklarının anlamlı özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Bulgular, kadın ve erkek alt populasyonlarının sahip olduğu farklı yaşsal kırılımların göz önünde bulundurulması ve gelecek süreçler için mortalitenin tahmin edilmesinde, söz konusu yaş aralıklarına en uygun ve optimistik olan yöntemlerin seçilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.