Enantioselective Sulfa-Michael Addition to trans-Chalcone Derivatives with Quinine Derived Bifunctional Organocatalysts

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: Deniz Tözendemir

Danışman: Cihangir Tanyeli

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Asimetrik sentez bağlamında organokatalizörlerin kullanımı, kullanım kolaylığı ve çevreyle uyum bakımından önemli avantajlar getirmiştir. Araştırma grubumuzda dört ayrı sınıftan (skuaramit, üre, tiyoüre ve sülfonamit) 20'den fazla organokatalizör sentezlenmiş ve bu katalizörler çok çeşitli asimetrik tepkimeyi katalizlemede kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında, kendi tasarımımız olan kinkona alkaloid türevi skuaramit ve sülfonamit tipi organokatalizörler varlığında asimetrik sülfa-Michael tepkimeleri gerçekleştirilmiştir. Tezin ilk kısmı, metal tiyoglikolatın trans-çalkonlara sülfa-Michael katılmaları üzerinde yoğunlaşmaktadır. Sentezlenen skuaramit/kinin tipi organokatalizör kullanılarak 23 adet enantiyomerce zengin çalkon türevi (>99% verim, 68-99% ee) ve 4 adet enantiyomerce zengin aril bütenon türevi (31-71% yield, 61-77% ee) elde edilmiştir. Oluşturulan nitro-sübsitüentli bir sülfa-Michael katılma ürünün seçilerek ilave tepkimelere tabi tutulması ile optikçe ve biyolojik olarak aktif 1,4-benzotiyazepin-2-on türevi elde edilmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında, 1-tiyonaftolün sülfonamit/kinin tipi organokatalizör varlığında trans-çalkonlara katılması incelenmiştir. Toplam 15 adet enantiyomerce zengin sülfa-Michael katılma ürünü (β-aril-β-sülfanil ketonlar) ortalamadan %96 gibi çok yüksek değerlere varan enantioseçiciliklerle elde edilmiştir. Seçilen β-aril-β-sülfanil ketonların yükseltgenmesiyle optikçe aktif sülfonlar elde edilmiştir.