DEVELOPING GUIDELINES FOR THE IMPLEMENTATION OF GENERATIVE AI IN HIGHER EDUCATION: A STAKEHOLDER-ENGAGED APPROACH
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilim ve Teknoloji Politikası Çalışmaları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: EREN BEKAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Arsev Umur Aydınoğlu
Eş Danışman: Gülizar Karahan Balya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ), üniversitelerde öğretimi, ölçme-değerlendirmeyi ve araştırmayı yeniden biçimlendirmektedir. Bununla birlikte birçok kurum; dürüstlük, eşitlik ve gizliliği güvence altına alan, uygulanabilir ve değerlere duyarlı bir yol haritasından yoksundur. Bu çalışma, özellikle Sosyal Bilimler içinde yükseköğretimde sorumlu ÜYZ entegrasyonuna yönelik kapsamlı etik kılavuzlar geliştirmiş; akademik dürüstlük, eleştirel düşünme ve dijital eşitliği etkileyen acil yönetişim boşluğunu ve etik belirsizlikleri ele almıştır. Nitel bir araştırma tasarımı çerçevesinde, Sosyal Bilimler alanından akademisyenler ile yüksek lisans/doktora öğrencilerinden oluşan üç odak grup üzerinden tümdengelimci tematik analiz yürütülmüştür. Meta-belge analizinden türetilen başlangıçtaki 13 etik değer ve ilke, sorgulamayı yönlendirmiştir. Veri analizi "Gerçek Durum → Değerle İlintili Kaygı → Çözüm/Politika Önerisi" şemasına dayandırılmıştır. On üç etik değer ve ilke, sekiz temel kategori altında (örneğin, Dürüstlük ve Şeffaflık, Güvenilirlik, Eşitlik) konsolide edilmiştir. Bulgular, Gen-AI kullanımının ifşasına ilişkin bir uzlaşı olduğunu; buna karşılık bilişsel tembellik ve yaratıcılığın aşınmasına dair kaygıların, ayrıca kurum genelinde yeknesak politika çağrılarının öne çıktığını göstermiştir. Paydaş önceliklerindeki farklılıklardan (akademik dürüstlük ile verimlilik arasındaki gerilim) ve ücretli araçlara adil erişim ile veri gizliliği arasındaki ödünleşimlerden kaynaklanan çatışmalar saptanmıştır. Eğitimciler, doğrulama ve ölçme-değerlendirme süreçlerinde artan iş yükü bildirmiştir. Bu araştırma, soyut etik ilkeler ile pratik uygulama arasındaki boşluğu kapatmada katılımcı ve değer-odaklı bir metodolojinin etkililiğini ortaya koymaktadır. Sunulan çerçeve, kurumların sorumlu ÜYZ kullanımını teşvik etmesi için yinelenebilir bir model sunar. Öneriler; ders izlencelerine açık ÜYZ kullanım politikalarının entegrasyonu, şeffaf ifşa zorunluluğu, çeşitlendirilmiş değerlendirme tasarımları, kurumsal araç erişiminin sağlanması ve çok katmanlı yönetişim çerçevelerinin tesis edilmesini içermektedir.