Alkylphenols in two rivers of Turkey and assessment of nonylphenol bioaccumulation leading to histological and biochemical changes in the liver of rainbow trout
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: CEVDET UĞUZ
Danışman: İNCİ ZEHRA TOGAN
Özet:oz TÜRKİYE'DEKİ IKI NEHİRDE ALKILFENOL ÖLÇÜMÜ VE NONİFENOLÜN BİYOLOJİK BİRİKİMİ İLE BUNA BAĞLI OLARAK RAiNBOW TROUT KARACİĞERLERİNDE MEYDANA GELEN HİSTOLOJİK VE BİYOKİMYASAL DEĞRİŞKLİKERİN TESBİTİ Uğuz, Cevdet Doktora, Biyoloji Bölümü, Tez Yöenticisi: Prof. Dr. İnci Togan Ortak Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Mesude İşcan July 2001, 127 sayfa Alkilfenol polietoksilatlar (AFE); deterjanlarda, ot ve böcek ilaçlarında, boyalarda, kozmetik ve plastik eşyalarda yüzey aktif maddeleri veya antioksidan olarak yaygın bir şekilde kullanılan, endokrin sistemi bozucu etkiye sahip maddelerdir. AFE'lerin biyolojik bozunuma uğraması ile oluşan nonilfenol (NF), oktilfenol (OF) ve bütilfenol (BF) gibi biyolojik bozunum ürünlerine alkilfenoller (AP) denilmektedir. APE ve AP'ler çoğunlukla dünyadaki sulan kirletmektedir. Bu çalışmada, AFE'lerin biyolojik bozunum ürünü olan AF'lerin su, sediman ve balık dokularından metanol ekstraksiyonu ile daha iyi ölçülebileceği ortaya konmuştur. Bu çalışmada, metanol ile eksrakte edilen. Sakarya ve DeğrirmendereDeğirmendere'nin bir örnekleme yerinde 4.45 (j.g/g NF ile 1.68 p.g/g BF ve Sakarya nehrinin bir örnekleme yerinde 3.15|ig/g BF ölçülmüştür. Ayrıca, Değirmendere ve Sakarya Nehrindeki, Di hariç bütün örnekleme istasyonlarından toplanan balık örneklerinde NF ve alkifenol ile ilintili bir madde (AFİ) tespit edilmiştir. Japon balığının NF'ü çok hızlı bir şekilde vücuduna aldığı bu çalışma ile ortaya konmuştur. NF'nin 660|j,g/L konsantrasyonun üzerindeki dozlarının hem Japon balıklan hem de gökkuşağı alabalıkları için ölümcül olduğu da tespit edilmiştir. Ayrıca, çevrede bulunan NF miktarlarının (<220|j.g/L) dokularda biyolojik birikime uğradığı, karaciğerde histopatolojik bozukluklara neden olduğu (p<0.05) ve karaciğerdeki glutatyon S-tranferaz enzim aktivitlerinde biyokimyasal değişikliklere neden olduğuda bu çalışma ile ortaya konmuştur. Nonilfenollerin alabalıklara olan zararlı etkisinin, önceden düşünülen konsantrasyonlardan daha düşük olduğu anlaşıldı. Çünkü tanklara konulan 220^g/L nonilfenol 24 saat sonra ölçülememiştir. Yani suya konan 220|ag/L nonilfenolün bir kısmı balıklar tararından alınmakta fakat büyük bir kısmı da bozunuma uğramaktadır. Doğadaki balıklar laborautarda denen miktarlardan daha fazla miktarlardaki alkilfenole maruz kalıp daha zararlı etkiye maruz kalmaları büyük bir ihtimal dahilindedir. Anahtar kelimeler: alkilfenol, nonilfenol, kirlilik, biyolojik birikim, alabalık. VI