The impact of gender roles on the use of subjective perspectives in autobiographical memories in mother-child dyads: A longitudinal study
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: FATMA ŞEYMA KALKAN İNAN
Danışman: Başak Şahin Acar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, annelerin toplumsal cinsiyet rolleriyle ilişkili özelliklerinin – özellikle maskülen ve feminen niteliklerinin – çocukların toplumsal cinsiyet rolü gelişimini, öznel bakış açısı kullanımını ve otobiyografik belleklerindeki anı yaşı üzerinde nasıl etkili olduğunu incelemektedir. İki zaman noktasından oluşan boylamsal bir tasarım kullanılarak, bellek anlatılarındaki gelişimsel değişimler araştırılmış ve çocukların cinsiyetlerine ve okul düzeylerine göre farklılıklar incelenmiştir. Çalışma, toplumsal cinsiyet şeması kuramı ve belleğin sosyal etkileşimci modellerinden yararlanarak, toplumsal cinsiyetle ilişkili ebeveyn özelliklerinin çocukların anlatı kimliklerini nasıl şekillendirdiğine ilişkin alanyazındaki boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışmaya, Türkiye'nin 61 ilinden ve 185 okulundan, yaşları 8 ile 18 arasında değişen çocuklar ve annelerinden oluşan anne-çocuk ikilileri dahil edilmiştir. Annelerin toplumsal cinsiyet rolleriyle ilişkili özelliklerinin çocukların toplumsal cinsiyet özellikleri üzerindeki etkisini inceleyen hiyerarşik regresyon analizleri, özellikle kız çocuklarında olmak üzere, anne maskülenliğinin hem çocuk maskülenliğinin hem de çocuk feminenliğinin en güçlü yordayıcısı olduğunu göstermiştir. Yapısal eşitlik modelleri, çocuk yaşı, çocuk cinsiyeti ve çocuk maskülenliğinin çocukların öznel bakış açısı kullanımı ve anı yaşının anlamlı yordayıcıları olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, annelerin öznel bakış açısı kullanımı, ortaokul döneminde mutlu anılar için ve hem ortaokul hem de lise döneminde olumsuz anılar için çocukların öznel bakış açısı kullanımlarını anlamlı şekilde yordamıştır. Bulgular, bellek anlatılarında toplumsal cinsiyete özgü örüntülerin ortaya çıkışında annelerin etkisine ışık tutmakta ve otobiyografik belleğin ve kimlik oluşumunun sosyalleşmesine dair daha derin bir anlayış sağlamaktadır.