Genetics a physiology of cold and drought resistance in Turkish red pine populations from Southern Turkey
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2002
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: GAYE KANDEMİR
Eş Danışman: ZEKİ KAYA, SERTAÇ ÖNDE
Özet:öz TÜRKİYE'NİN GÜNEYİNDEN ÖRNEKLENEN KIZILCAM (Pinus brutia, Ten.) POPULASYONLARINDA SOĞUĞA VE KURAKLIĞA DAYANIKLILIĞIN GENETİĞİ VE FİZYOLOJİSİ KANDEMIR, Gaye EREN Doktora, Biyolojik Bilimler Bölümü Danışman: Prof. Dr. Zeki KAYA Ortak Danışman: Doç.Dr. Sertaç ÖNDE. Temmuz 2002, 145 sayfa Bu çalışmanın amacı Türkiye'nin güneyindeki doğal ve aşırı kullanılmış kızılcam (Pinus brutia) populasyonlarında kuraklık ve soğuk stresi ile bağlantılı olarak fizyolojik ve morfolojik karakterlerde genetik varyasyonun yapılaşmasının belirlenmesidir. Aşın kullanılmış ve doğal kızılcam populasyonlarının genetik varyasyon motifini tespit edebilmek için, herbiri 40 aileden oluşan 6 kızılcam populasyonun tohumlan 1998 yılında Ankara Orman Fidanlığına ekilmiş ve üç yıl süre ile büyütülmüştür. Populasyonlardan üçü (Yaylaalan, Çalkaya ve Gölhisar) aşın vikullanılmış, diğer üçü ise (Alanya, Fethiye ve Çameli) nispeten doğaldır. Fidanların ekimi ile beraber üç yıl boyunca büyüme, soğuk ve kuraklıkla ilintili karakterlerde dahil 17 karakter ölçülmüştür. Yapılan varyans analizinde, populasyonlardan kaynaklanan varyasyon en küçük değeri (%0) 1999 yılında İkinci Sürgün uzunluğu (SF99) karakterinde, en büyük değeride (%45) 2000 yılı soğuk zararı (COLD00) karakterinde gözlenmiştir. Aileden kaynaklanan varyasyon ise %4 ile %23 arasında değişmektedir. 2000 yılı haziran ayı boy uzaması (HTJ00) ve 2000 yılı ağustos ayı boy uzaması (HTA00) için aileden kaynaklanan varyasyon %4 tür. çimlenme (GER) ve 1998 yılı temmuz ayı yaşama (SURİ) karakterlerinde aileden kaynaklanan vaeyasyon % 23 tür. Aşırı kullanılmış ve doğal kızılcam populasyonları arasında ölçülen karakterler bakımından önemli sayılabilecek farklılıklar bulunmamıştır. Ankara fidanlığında 1999 (en düşük sıcaklık -5.9°C) ve 2000 (en düşük kaydedilen sıcaklık - 15.2°C) kışında ölçülen morfolojik ve fizyolojik karakterler ile klorofil floresan değerleri Çameli ve Gölhisar populasyonlarının soğuğa en dayanıklı, Çalkaya populasyonunun ise soğuğa en hassas olduğunu göstermiştir. Soğuğa dayanıklılık karakterleri bakımından aile düzeyinde kalıtsallık orta bir değer göstermiştir. Elde edilen bu aile kalıtsallık değeri Çameli ve Gölhisar ailelerinden soğuğa dayanıklılık için yapılacak seçimlerde bir nesil sonra önemli bir genetik kazancın olabileceğini öngörmektedir. Soğuktan büyük ölçüde zarar görmüş aileler aynı zamanda kuraklıktan da zarar görmüştür. Buna ilaveten, bu ailelerde kuraklık (su) stresine sokulduktan sonra viidaha az boy uzaması kaydedilmiştir. Kuraklığa en hassas populasyon Çalkaya' dır. Diğer populasyonlar arasında kuraklığa dayanıklılık bakımından önemli bir farklılık gözlenmemiştir. Ortalama değerler göz önüne alındığında, soğuğa dayanıklı ailelerin yaprak osmotik potansiyeli ve prolin miktari soğuğa hassas ailelerden daha yüksek olarak bulunmuştur. Bu da kuraklık dönemlerinde yaprak osmotik potansiyeli ve prolin değerlerinin kurağa dayanıklı populasyonların çabuk taramalarının yapılmasında güvenilir karakterler olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Pinus brutia, soğuğa dayanıklılık, kuraklığa dayanıklılık, aşın kullanılmış populasyon, doğal populasyon, klorofil floresan, genetik çeşitlilik. vuı