DEVELOPMENT OF A PROTON AND ELECTRON SENSITIVE RADIATIONMONITOR FOR SPACE AND STRATOSPHERIC TEST FLIGHTS

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Fizik Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: MEHLİKA ZEYNEP ARSLAN

Danışman: Melahat Bilge Demirköz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

LEO'da radyasyon ortamı ağırlıklı olarak elektronlar ve protonlardan oluşur; ağır iyonların katkısı ise %1'den azdır. Uydular bu karma radyasyon ortamına dayanacak şekilde tasarlanmalıdır. Yeryüzünde yapılan elektronik bileşen testleri, radyasyon etkilerinin bir kısmının azaltılmasında önemli rol oynarken, yörüngedeki radyasyon ölçümleri görev yüklerine tarihçe kazandırır. Bu ihtiyaçlara yanıt olarak YRM geliştirilmiştir. Bu tez kapsamında, RADNEXT projesi çerçevesinde beş farklı proton enerjisi kullanılarak YRM'nin elektronik bileşenlerine yönelik SEE radyasyon testleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, sonda roket görevleri için tasarlanmış olan YRM'nin ikinci geliştirme modeli SB.1'in hassasiyet hesaplamaları yapılmıştır. Buna paralel olarak, stratosferik radyasyon ölçümlerini mümkün kılmak amacıyla YİB adında bir bir yüksek irtifa balonu platformu geliştirilmiş ve bu da Türkiye'de bir ilk olmuştur. Toplam sekiz YİB uçuşu gerçekleştirilmiştir. İlk dört uçuş, platforma güveni arttırtmak amacıyla ortam ölçümleri ve Geiger sayaçları kullanılarak elektron ve gamma ölçümleri yapılan hazırlık görevleridir. Takip eden uçuşlarda, sintilatör tabanlı elektron dedektörleri ile SB.0 dedektörünün testleri gerçekleştirilmiştir. SB.0 daha önce 136 km'ye kadar çıkan ROKETSAN sonda roketlerinde uçurulmuştur. Bu uçuşlarda, elektron dedektörünün performansı Regener-Pfötzer maksimumunun gözlemlenmesiyle doğrulanmış, SB.0 ile de ek proton istatistikleri toplanmıştır. Sekiz uçuşun tamamında tüm faydalı yükler başarıyla kurtarılarak uzayda kullanılması planlanan ekipmanların test edilmesine olanak sağlayan yüksek irtifa balonun platformunun temelini oluşturmuştur.