The active viewer: An exploration of the second-personal approach to the painting through Merleau-Ponty's phenomenology

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: KEREM YÜRENK

Danışman: Corry Michael Shores

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, sanat yorumunda hâkim özne–nesne paradigmasına karşı çıkarak resim deneyiminin pasif gözlemin ötesine geçtiğini savunmakta ve Maurice MerleauPonty'nin fenomenolojisine dayalı ikinci-şahıs yaklaşımını öne sürmektedir. Yaşantılayan beden (lived body), flesh (ontolojik "ten"), kiasm ve karşılıklılık (reversibility) kavramları aracılığıyla algının kopuk bir analiz değil, duyusal ve yaşantısal bir alışveriş olduğu gösterilmektedir. Bu perspektif, sanat eserlerinin hareketsiz nesneler değil, izleyiciye hitap eden ve onu bedensel, karşılıklı ve etik bir yanıt vermeye davet eden etkin varlıklar olduğunu ileri sürmektedir. Bu çerçevede Velázquez, van Eyck, Magritte, Klimt, Klee ve Cézanne'ın eserleri fenomenolojik ve felsefi açıdan ele alınmış; renk, ritim, jest ve kompozisyon gibi biçimsel unsurların izleyiciyi ortak bir anlam üretim sürecine kattığı ortaya konmuştur. Çalışma yalnızca Merleau-Ponty'ye değil, aynı zamanda Richard Wollheim, Mieke Bal ve Scott Churchill'in katkılarına da dayanarak estetik, etik ve fenomenoloji kesişiminde disiplinlerarası bir çerçeve kurmaktadır. Sonuç olarak, resimlerin pasif gözlem nesneleri değil, izleyiciyi aktif katılıma ve etik sorumluluğa çağıran diyalojik deneyimler sunduğu ileri sürülmektedir. Bu yaklaşım, ikinci-şahıs perspektifinin resimleri yaşayan varlıklar olarak görünür kıldığını ve izleme eylemini paylaşılan, bedensel bir olay haline getirdiğini ortaya koymaktadır.