Growth and development of sunflower (Helianthus annuus l.) in vitro
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1999
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ÖZGÜR CEM ERKİN
Danışman: SERTAÇ ÖNDE
Özet:öz AYÇİÇEĞİNİN (Helianthus annuus L.) İN VİTRO DA BÜYÜME VE GELİŞMESİ ERKİN, Özgür Cem Yüksek Lisans, Biyoloji Bölümü Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Sertaç Önde Ortak Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Zeki Kaya Ocak 1999, 60 sayfa Bu çalışmada ayçiçeğinin (Helianthus annuus L.) yüksek bir yağ varyetesi olan VNIIMK 893 1 ' in kotiledonlan kullanılarak rejenerasyonuna imkan tanıyan bir sistem geliştirildi. In vitro şartlarda büyüme için gereken çevre faktörlerinin yamsıra, bitkiden kültür için doku alındığı andaki fizyolojik yaşı, mineral tuzlar, bitki hormon ve büyüme düzenleyicileri, diğer organik ve inorganik bileşikler belirlendi. Ayçiçeğinden kültür için doku alındığı andaki fizyolojik yaşı bitkinin in vitro şartlardaki yapısal tepkisini büyük oranda etkilemiştir. VNIIMK 8931' in in vitro rejenerasyonu için gerekli olan fizyolojik yaş tohumların çimlenmesinden 2 gün sonra olarak belirlendi. Ayçiçeğinin in vitro şartlarda mineral gereksinimi karşılamak için test edilen besi yerleri arasında Murashige ve Skoog (MS) ortamı en iyi sonucu verdi. Ancak,VNÜMK8931 varyetesinin katı MS ortamında rejenerasyona direndiği gözlendi. Bunun üzerine kültürler sıvı MS ortamı ve katı ortamda da bulunan diğer bileşiklerle, 3 gün süresince döngüsel çalkalayıcıda 120 rpm hız ve 26 °C de tutulduğunda, bu direncin azaldığı görüldü. Doku kültürü ortamındaki bitki hormonları ve büyüme düzenleyicilerinin etkisinin konsantrasyon ve oksin ve sitokinin tipi hormonların kombinasyonuna bağlı olduğu gözlendi. Kotiledon dokusundan ayçiçeği sürgünlerinin doğrudan rejenerasyonu için gerekli olan en iyi hormon büeşiminin BAP (0.75 mg/L) ve NAA (0.1 mg/L) olduğu gözlendi. Bir inorganik bileşik olan KNO3' m ayçiçeği doku kültüründe önemli bir değişken olduğu yolundaki bulgular, bu çalışma ile de teyit edildi ve en iyi sonuçlarımızı KNO3' m besi ortamına 5g/L olarak ilave edilmesi ile elde edildi. Buna karşın kazein hidrolisat ve adenin sülfat gibi diğer organik bileşenlerin ayçiçeğinin doku kültürü sırasında daha önemsiz değişkenler olduğu gözlendi. Son olarak, rejenere edilen sürgünlerden, 0.01 mg/L IBA, 5 g/L sükroz, 500 mg/L kazein hidrolisat ve % 1 (w/v) aktif karbon içeren 1/4 gücündeki MS ortamında kök oluşumu başarıyla sağlandı. Bu çalışmanın sonuçları ayçiçeğinde sıra dışı bir ıslah programı için gereken doku kültürü ve genetik mühendisliği alt yapışım oluşturacaktır. Anahtar kelimeler: Ayçiçeği, Helianthus anmnıs L., VNIIMK 8931, m vitro rejenerasyon, sürgün oluşumu, kök oluşumu. vı