Analysis and future projections of seasonal shifts in Türki̇ye
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, İstatistik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ECENAZ TUNÇ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ceylan Yozgatlıgil
Eş Danışman: İnci Batmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mevsimlerin konumunda veya süresinde iklim değişikliği nedeniyle meydana gelen değişimler mevsimsel kaymalar olarak adlandırılır. Mevsimsel kaymalar, ekolojik dengeyi ve insan yaşamını doğrudan etkileyen önemli olgulardır ve etkileri oldukça geniştir. Örneğin, bitkilerin çiçeklenme dönemleri alışılmadık zamanlarda gerçekleşebilir ve bu da çiftçilerin zararlılarla mücadele takvimlerini buna göre ayarlamasını gerektirebilir. Hayvanların göç zamanlamaları değişebilir, bazı türlerdeki kıs uykusu düzenleri farklılaşabilir ve bu durum yerel ekosistemlerde bozulmalara yol açabilir. Ayrıca, yoğun sıcak hava dalgaları ve yönetilmesi zor fırtınalar gibi aşırı hava olaylarının sıklığı artabilir. Mevsimsel kaymalara birçok etken katkıda bulunur; bunlardan biri de atmosferik olaylardaki değişimlerdir. İstatistiksel yöntemler ve makine öğrenimi algoritmaları kullanılarak mevsimsel kaymaları etkileyen faktörler analiz edilebilir ve geleceğe yönelik öngörülerle önleyici tedbirler alınabilir. Bu tezde, Türkiye'de mevsimsel kaymalara yol açan temel faktörler incelenecek, dinamik kümeleme yöntemleri ve zaman serisi analizi uygulanarak mevsimsel döngülerdeki değişimler araştırılacak ve değerlendirilecektir. 1970–2024 dönemine ait çok değişkenli iklim verisi ve TICC yöntemi kullanılarak yapılan analizler, Türkiye'de mevsimsel rejimlerin belirgin biçimde yeniden yapılandığını göstermektedir. Bulgular, sıcak-kuru yaz rejimlerinin iç kesimlere ve kuzeye doğru genişlediğini, kıs rejimlerinin süresinin kısaldığını ve bölgesel farklılıkların belirginleştiğini ortaya koymaktadır. Karadeniz Bölgesi yüksek rejim kararlılığı sergilerken, Doğu Anadolu soğuk mevsimin baskınlığını büyük ölçüde korumaktadır. Bu sonuçlar, Türkiye'deki mevsimsel kaymaların yalnızca sıcaklık eğilimleriyle değil, rejim sürekliliği, geçiş zamanlaması ve mevsimsel hakimiyetin yapısal dönüşümüyle ortaya çıktığını göstermektedir.